مجلس‏ گردانی رزم در نقالی: مطالعۀ تطبیقی معرکه ‏آرایی مرشد سعیدی و مرشد ترابی از صحنۀ کشتی دوم رستم و سهراب

نویسندگان

1 استادیار دانشکده هنر دانشگاه دامغان، ایران

doi
10.48311/cfl.2025.23973
چکیده

از مهم‌ترین صحنه ‏های نقل رزمی، کشتی دوم رستم و سهراب، معروف به مجلس «سهراب ‏کشی» است. نقالان می‏ کوشند بهترین اجرای خود را از این صحنه به نمایش درآورند. پرسش اینجاست چگونه معنا در مجلس نقل ساخته می ‏شود؟ و چگونه نقالان اجرای خود از این فراز داستان را نسبت به‌ یکدیگر متمایز می ‏سازند؟ نظر به اهمیت نقش حرکات بدن در داستان‏گزاری، پژوهش حاضر از چشم ‏انداز متفاوتی به اجرای نقالی می‌پردازد. بدین‏منظور بر پایۀ یافته‏ های زبان‏شناسی در مطالعات ژست، تعامل اجزای معرکه ‏آرایی براساس بخشی از ویدئوی اجرای نقل سهراب‏ کشی مرشد سعیدی و مرشد ترابی بررسی شد. بحث دربارۀ ویژگی‏ های فنی و ابداعی حرکات نقالان نشان داد ترابی بیشتر از ژست‌های تصویرگر عینی بهره برده است، ولی سعیدی علاوه بر تصویرگری عینی، متنوع ‏تر از ژست برای ارتباط با مخاطب و توصیف مفاهیم انتزاعی نیز استفاده می‏کند. نقال حماسۀ ملی را با تأکیدهای کانونی متمایز در اجرا تفسیر می‏ کند. ترابی بیشتر نبرد تن ‏به ‏تن را عینی تصویر می‏ کند و بر نقش چرخ بلند برسرنوشت سهراب تأکید دارد، اما سعیدی بر مقاومت سهراب در برابر رستم تأکید می‏ کند و درنهایت مرگ او را در قالب استعاری نشان می‏ دهد؛ درختی که باد آن را بر زمین می‏افکند.