واکاوی پدیدۀ سنگ باران زا و آیین ها و باورهای مرتبط با آن در عجایب نامه ها و متون کهن ادب فارسی
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
2 پسادکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
doi
10.48311/cfl.2025.23972چکیده
در اساطیر و فرهنگ عامه آداب و رسوم گوناگونی با موضوع تصرف در طبیعت و ایجاد باران و برف و تگرگ یا دفع آن وجود داشته است. در این آیینها با استفاده از اجسامی خاص، انجام اعمالی ویژه و خواندن افسون، در طبیعت و هوا تصرف میشد. یکی از مهمترین نمودهای این امر، استفاده از حجرالمطر برای ایجاد برف و باران است که در آسیای مرکزی و غالباً در میان اقوام ترکزبان رواج داشته است. موضوع این پژوهش که به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع کهن انجام گرفته، بررسی، نقد و تحلیل حجرالمطر در متون کهن، بهویژه عجایبنامهها، متون کانیشناختی و متون تاریخی و اشاره به آیینهای مشابه در اساطیر و فرهنگ عامه است. پرسش اصلی تحقیق این است که منشأ این سنگ چیست و طرز عمل و کاربردهای آن چگونه بوده است؟ نتایج پژوهش نشان میدهد که قدما، دو نگاه عمدۀ طبیعی و اسطورهای به حجرالمطر بهعنوان نوعی طلسم داشتهاند که استفاده از آن قدرتی خارقالعاده تلقی شده و افسونگران بارانساز با ایجاد برف و سرما، نقش مهمی در تضعیف و شکست لشکر دشمن داشتهاند. همچنین در کشاورزی و باراندن باران بر مزارع و دفع تگرک نقش مهمی ایفا کرده است.
