فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استعارۀ مفهومی مبحثی نوین در زبان‏شناسی شناختی است که از زمان معرفی آن از سوی لیکاف و جانسون (1980)  تاکنون پژوهشگران فراوانی را به خود جذب کرده است. استعاره‏های مفهومی ناظر بر جوانب مختلف زندگی انسان هستند و بر فرهنگ و عملکرد افراد تأثیر می‏گذارند. اصطلاحات عامیانۀ هر زبانی بخشی پرکاربرد و غنی در ادبیات عامۀ گویشوران آن زبان و مبنعی غنی از استعاره‏های مفهومی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی استعاره‏های مفهومی زنان نهفته در اصطلاحات عامیانۀ فارسی و انواع آن‌ها انجام شد. بدین منظور، برای گردآوری اصطلاحات عامیانه‏ای که توصیف‏گر زنان هستند از پنج فرهنگ اصطلاحات استفاده شد. پژوهش حاضر از نوع کیفی و به شیوۀ هدفمند است. اصطلاحات مورد نظر به روش فیش‏برداری کتابخانه‏ای و با مطالعۀ تک‏تک مدخل‏های موجود در این منابع به همراه معنی آن‌ها استخراج و در کنار نام منبع و شمارۀ صفحه و مثال آن اصطلاح، در صورت وجود، به‏صورت الفبایی فهرست شد. با حذف اصطلاحات تکراری با معانی یکسان، درنهایت، تعداد 910 اصطلاح به‌دست آمد. برای تعیین انواع استعاره‏های مفهومی از دسته‏بندی لیکاف و جانسون (1980, 1989) و کووچش (2010) استفاده شد. استعارۀ مفهومی هر اصطلاح با درنظر گرفتن معنی آن مشخص و در کل 24 استعارۀ مفهومی پایه شناسایی شد. حوزه‏های مبدأ به‌دست‏آمده از این استعاره‏ها عبارت‌اند از روابط خانوادگی، اجتماعی و شغلی، وضعیت (اخلاقی ـ جسمی ـ ذهنی)، شیء (شیء ـ کالا ـ ابزار)، قومیت، گیاه، خوراکی، حیوان، موجود ماورای طبیعی، رنگ، مظهر طبیعت، آسیب و بیماری، کنش، شخصیت معروف (مذهبی ـ تاریخی ـ داستانی)، ساختمان، بی‏دفاع، رویداد تفریحی و ابزار بازی، آتش، پارچه، مکان (بیرون ـ داخل)، شیطان و اعضای بدن. براساس نقش شناختی این استعاره‏ها، چهار نوع هستی‏شناختی، ساختی، جهتی و تصویری مشاهده شد. همچنین، اصطلاحاتی بودند که هم‏زمان دو استعارۀ مفهومی را به خود اختصاص می‏دادند و هم‏پوشانی داشتند که عبارت‌اند از: استعارۀ تصویری ـ هستی‏شناختی، استعارۀ ساختی ـ هستی‏شناختی و استعارۀ جهتی ـ هستی‏شناختی. این پژوهش به شناخت استعاره‏های مفهومی مرتبط با زنان و حوزه‏های پرکاربرد برای توصیف آنان یاری خواهد رساند.