فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دوران دفاع مقدس، بسیج مردمی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی مقاومت در برابر تجاوز نظامی رژیم بعث عراق به ایران، با تکیه بر سرمایه‌های سیاسی شکل گرفت. این سرمایه‌ها شامل رهبری کاریزماتیک امام خمینی (ره)، هماهنگی میان نهادهای سیاسی و انقلابی، و ساختارهای حاکمیتی بود که در جهت بسیج منابع انسانی، مالی و معنوی ایفای نقش می‌کردند. هدف این پژوهش، بررسی نحوه بهره‌گیری از سرمایه‌های سیاسی—شامل رهبری، نهادها و ایدئولوژی انقلابی—در بسیج مردمی طی هشت سال دفاع مقدس و تحلیل تأثیر این سرمایه‌ها بر تقویت همگرایی ملی و مدیریت منابع در شرایط جنگی است. این تحقیق با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل تاریخی انجام شده و داده‌ها از طریق مطالعه متون مرتبط با دفاع مقدس، اسناد نهادهای سیاسی و گزارش‌های رسمی گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رهبری امام خمینی (ره) به‌عنوان یک سرمایه سیاسی کلیدی، نقشی تعیین‌کننده در بسیج نیروهای مردمی ایفا کرده است. همچنین، مساجد، حسینیه‌ها و پایگاه‌های بسیج به‌عنوان سرمایه‌های اجتماعی–سیاسی، به کانون‌هایی برای جذب و هدایت مردم به جبهه‌های نبرد تبدیل شدند؛ امری که بیانگر پیوند عمیق میان سرمایه‌های دینی و سیاسی در فرآیند بسیج مردمی است. نتایج تحقیق همچنین حاکی از آن است که ایدئولوژی انقلابی و ارزش‌های اسلامی، با تأکید بر مفاهیمی چون «جهاد»، «شهادت» و «امامت»، به‌عنوان ابزارهایی سیاسی در تحریک مشارکت مردمی و تقویت روحیه مقاومت نقش‌آفرینی کرده‌اند.