فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حسین منزوی یکی از برجسته‌ترین شاعران معاصر است که همواره در اشعار خود توجهی ویژه به مسائل و پدیده‌های اجتماعی داشته است. در پژوهش حاضر، تلاش شده است با تلفیق دو نظریه نشانه‌شناسی شعر ریفاتر و تحلیل انتقادی گفتمان فرکلاف، سه نماد برجسته دفاع مقدس—یعنی خون، کفن و خاک—در اشعار این شاعر مورد بررسی قرار گیرد. هدف اصلی این تحقیق پاسخ به این پرسش است که نمادهای دفاع مقدس در اشعار منزوی چگونه از طریق فرآیند انباشت واژگان و منظومه‌های توصیفی، به‌عنوان نشانه‌هایی از گفتمان‌های مختلف جامعه در دوران دفاع مقدس به کار گرفته شده‌اند.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در اشعار منزوی، مطابق با رویکرد ریفاتر، فرآیند انباشت واژگانی نظیر داغ، لاله، ارغوان، سرخ، جوهر، امضا و... در ترادف با نماد خون، در قالب تعینی چندعاملی و معناسازی درون‌متنی، به مفهوم شهادت دلالت دارند. همچنین بر اساس نظریه فرکلاف، این انباشت واژگان مثبت در راستای بازنمایی گفتمان خودیِ حاکم بر جامعه ایران در دوران دفاع مقدس عمل می‌کند. در مقابل، واژگانی چون دشنه، خنجر، سرب، آتش و... به‌عنوان نشانه‌هایی از گفتمان دشمن متجاوز بعثی به کار رفته‌اند. مطابق با منظومه توصیفی در نظریه ریفاتر، واژگانی مانند داغ، ماندگار، یادگار، دوست، یار، عاشق و... همگی توصیفاتی از واژه شهید هستند. همچنین واژگانی نظیر سرخ، لاله، داغ، ارغوان، گلگون، منظومه‌ای از توصیفات نماد خون را تشکیل می‌دهند که همگی بر مفهوم شهادت دلالت دارند و به گفتمان ایثار و شهادت‌طلبی جامعه متوسط و مبارز ایران اشاره می‌کنند.