فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ادبیات عامه؛ اعم از قصه‏های شفاهی و شعر فولکلور، روایت‏هایی باز هستند که هر گوینده‏ای به فراخور قصد خویش از آن بهره می‏جوید. این گونۀ ادبی اما به دلایلی چندان محل اعتنا نبوده است. شاملو، پس از نیما و شاید بیش از او، برجسته‌ترین شاعری است که قلمرو شعر را به گونه‌های مختلف، به عرصۀ عمومی کشانده؛ بی‌آنکه از وجه فاخر شعر غفلت ورزیده باشد. این رویکرد البته برآیند نظریۀ او نسبت به ادبیات است که برای آن وظیفۀ تعهد و التزام به عدالت و بیدارگری تودۀ مردم و نسل‌سازی کودکان علیه ستم و بی‌عدالتی قائل است؛ از همین رو با استفاده از رمزگان ویژۀ مردم عامه و افسانه‌های کودکانه؛ چه به صورت شعر فولکلور که مبتنی بر قصه‌ها و افسانه‌های مردم است و چه واژگان عامیانه و حتی تدوین کتاب کوچه، به تثبیت این ایدئولوژی مبادرت ورزیده است. این مقاله با رهیافت مطالعات فرهنگی که ایدئولوژی، دال مرکزی آن است، دو سوی متناقض بهره‏گیری استعاری از زبان و شعر فولکلوریک او را مورد تأمل قرار داده است: 1. واسازی رویکرد نخبه‏گرا به ادبیات از طریق آشنایی‏زدایی با زبان عامیانه و شعر فولکلور؛ 2. بهره‏گیری ایدئولوژیک شاملو از زبان و گفتمان کودکانه در شعر فولکلوریک؛ که بر همسانی توده و کودک دلالت دارد و لزوم هدایت و رهبری توسط یک منجی، و به این نتیجه رسیده است که این رویکرد ایدئولوژیک به شعر، درنهایت به تقویت و تثبیت همان ایدئولوژی مورد انتقاد او؛ یعنی فرادستی شاعر(در اینجا به‌عنوان نجات‌بخش) و فرودستی تودۀ مردم منجر می‌شود.