فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف بررسی اثر عمق رسوبات مخازن بندهای خاکی بر توزیع اندازۀ ذرات و نفوذپذیری خاک بندهای احداثی در غرب منطقۀ سیستان اجرا شد. تیمارهای مورد مطالعه شامل سن بند (18 و 22 سال بعد از ساخت)، عمق برداشت (صفر، 15 و 30 سانتی‌متر) و سطوح برداشت (پای بند، 25، 50 و 75 درصد) بودند. با استفاده از روش استوانۀ مضاعف میزان نفوذپذیری و با نمونه‌برداری از عمق های خاک برخی ویژگی­ های فیزیکی نمونه‌های برداشتی در تیمارهای مورد مطالعه و منطقه شاهد تعیین شد. نتایج تحقیق نشان داد که میزان سرعت نفوذ در عمق‌های مختلف برداشت رسوب اختلاف معنی­داری نشان می ­دهد و کمترین و بیشترین میزان نفوذ‌پذیری به ترتیب مربوط به افق سطحی و عمق 30‌ سانتی‌متری رسوبات برداشت شده است (به ترتیب 1/52 و 2/34 سانتی‌متر بر ساعت). در بررسی اثر رسوبات تجمع یافته بر توزیع اندازۀ ذرات خاک، یافته‌ها نشان داد که درصد رس، سیلت و شن در خاک مخازن بندهای خاکی تفاوت معنی‌داری نسبت به منطقۀ شاهد در عمق‌های نمونه‌برداری دارد، به ­طوری­که درصد رس و سیلت به ترتیب 14/2 و 3/2 برابر نسبت به منطقۀ شاهد افزایش یافته است که به تبع آن باعث تغییر بافت خاک از کلاس شنی (منطقه شاهد) به لومی رسی در مخزن بندهای خاکی شده است. تغییرات شاخص میانگین وزنی قطر خاکدانه‌ها (MWD) در تیمارهای مورد مطالعه نیز بیانگر کاهش محسوس این شاخص در مخازن بندهای خاکی نسبت به منطقۀ شاهد بود. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون چندگانه به­ منظور تعیین مهم­ترین عوامل مؤثر بر نفوذپذیری خاک نیز بیانگر آن است که مقادیر شن 96 درصد تغییرات نفوذپذیری خاک را در تیمارهای مورد مطالعه توجیه می‌کند. بر اساس نتایج این تحقیق، تجمع رسوبات در مخازن بندهای احداثی با تغییر ویژگی­ های فیزیکی و شاخص‌ پایداری خاکدانه‌ باعث کاهش نفوذپذیری خاک این مخازن شده است که بهره‌برداری از این رسوبات ضمن افزایش کارایی این بندهای خاکی بستری مناسب برای اصلاح زمین­ های سنگلاخی و سنگریزه‌ای پایین دست فراهم می­ کند.