فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بحران آب و خشکسالی از چالش‌های اساسی در بخش کشاورزی است که ضرورت دستیابی به امنیت غذایی و حفظ منابع پایۀ تولید، روز به روز بر اهمیت پرداختن به ­آن می‌افزاید. برای مقابله با چنین شرایطی، تاب‌آوری کشاورزان اهمیت ویژه‌ای دارد. در پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل محتوا، به بررسی ابعاد و مولفه‌های تاب‌آوری کشاورزان در برابر بحران خشکسالی پرداخته شده است. بر این اساس، از مقاله­ های منتشر شده در مجلات علمی معتبر در بازۀ زمانی  1387 تا 1403 استفاده شد. مقاله‌های شناسایی شده مرتبط با موضوع 112 مورد بودند که از این تعداد، 78 منبع به‌طور مستقیم با موضوع پژوهش ارتباط داشتند. بر اساس تحلیل­ها، در مجموع 63 مفهوم در حیطه موضوع تحقیق شناسایی و استخراج شدند که در پنج مقولۀ کلی «سرمایۀ انسانی»، «سرمایۀ طبیعی»، «سرمایۀ فیزیکی و زیربنایی»، «سرمایۀ اقتصادی» و «سرمایۀ اجتماعی» دسته‌بندی شدند. در این بین، سرمایۀ اقتصادی با 18 دسته مفهوم و 185 بار تکرار در منابع مختلف، در بالاترین رتبه قرار گرفت. این یافته‌ها همچنین نشان داد که  در خصوص سرمایۀ اقتصادی، «تنوع معیشت»؛ در خصوص سرمایۀ اجتماعی، «همکاری و مشارکت و اقدام جمعی کشاورزان در امور روستا و کشاورزی»؛ در خصوص سرمایۀ انسانی، «شرکت در دوره‌های آموزشی-ترویجی»؛ در خصوص سرمایۀ فیزیکی و زیربنایی، «برخورداری از خدمات رفاهی، زیربنایی و عمرانی در روستا» و در خصوص سرمایۀ طبیعی، «استفاده از شیوه‌های مناسب و نوین مدیریت آبیاری» به‌ترتیب در بالاترین رتبه‌ها قرار گرفتند. در مجموع، برای توفیق در زمینۀ تاب‌آوری، باید همۀ ابعاد به‌صورت توامان و با رویکردی جامع مورد توجه قرار گیرند؛ بالابردن تاب‌آوری و توسعۀ رفتارهای تاب‌آورانۀ کشاورزان نیازمند فراهم بودن بسترهای لازم و حمایت‌های فرابخشی و فراوزارتخانه‌ای در بخش‌های قانون‌گذاری، سیاستگذاری و اجرایی و نظارت است.