فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با توجه به روند نزولی بارندگی و پدیدۀ کم‌آبی طی دهه‌های گذشته در استان زنجان که به چالش‌هایی مانند تخلیۀ برخی روستاها و کاهش تاب‌آوری جوامع محلی انجامیده است و با در نظر گرفتن تهدید جدی این بحران برای امنیت معیشتی کشاورزان و امنیت غذایی منطقه، این پژوهش با هدف شناسایی و واکاوی پیشران‌های کلیدی اثرگذار بر توسعه ظرفیت تاب‌آوری کشاورزان استان زنجان در مواجهه با کم‌آبی به­اجرا درآمد. برای این منظور، از رویکرد آینده‌پژوهی شامل عدم قطعیت بحرانی و تحلیل اثرهای متقاطع و قضاوت 18 متخصص منتخب استان استفاده گردید. به منظور کسب اطمینان از اعتبار علمی تحقیق، روایی عوامل از طریق مرور جامع ادبیات و اعتبارسنجی توسط پانل متخصصان (با نمونه‌گیری هدفمند و دستیابی به اشباع نظری) تأمین شد. پایایی تحلیل ساختاری با آزمون پایداری MICMAC سنجیده شد که نتایج به­دست آمده پایداری کامل تحلیل و قابلیت اطمینان بالای یافته‌ها را تأیید کرد. پس از ارزیابی اهمیت و عدم قطعیت عوامل توسط خبرگان، که نشان داد عامل «پذیرش عمق بحران» با میانگین رتبۀ 18/42 بالاترین اهمیت و عامل «تفکر سیستمی در حکمرانی» با میانگین رتبه 18/49 بالاترین عدم قطعیت را دارند، تحلیل نهایی MICMAC روی 7 عامل کلیدی (با اهمیت و عدم قطعیت بالا) اجرا شد. بر اساس نتایج این تحلیل ساختاری مبتنی بر داده‌های خبرگان، سه عامل پذیرش عمق بحران، تفکر سیستمی در حکمرانی و کنترل برداشت‌های مازاد به عنوان پیشران‌های کلیدی محوری شناسایی شدند؛ تحلیل‌ها نشان داد این عوامل نقشی حیاتی و پیوندی (اثرگذاری و اثرپذیری بالا) در سیستم تاب‌آوری آیندۀ استان زنجان دارند. یافتۀ کلیدی این تحلیل، لزوم توجه و اقدام یکپارچه روی این سه پیشرانِ به‌هم‌پیوسته است برای آنکه تاب‌آوری کشاورزان در برابر بحران آب به شکلی پایدار افزایش یابد.