فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مدیریت مشارکتی و در نهایت، انتقال مدیریت آبیاری فرایندی است که در بخش آب اکثر کشورهای جهان به­ صورت علمی و رسمی آن در حال اجراست و تقریباً بیش از دو دهه از عمر آن می‌گذرد. در ایران نیز  دراین‌خصوص از ابعاد جاری ­سازی ادبیات موضوع، ورود آن به برنامه ­ها و قوانین و اسناد بالادستی، ایجاد تعداد معدودی تشکل‌های آب­ بر، و در سال­ های اخیر اجرای مدیریت مشارکتی آبیاری در سطوح محدود و در پروژه­ های پایلوت فعالیت‌هایی شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد اجرای مطلوب مدیریت مشارکتی و ایجاد تشکل های آب­‏ بر در کشور روند کند و پراکنده دارد و با مسائل و چالش ­های مختلفی مواجه است. مرور منابع علمی و بررسی و تحلیل­­ ها از جنبه آسیب‌شناسی موضوع در این مطالعه، حاکی از آن است که اجرای مدیریت مشارکتی و انتقال مدیریت آبیاری در ایران، مسائل و چالش‌های مختلفی دارد. موارد مهم این مسائل و چالش ­ها عبارت­اند از: 1) مسائل تولی‌گری موضوع، 2) ضعف در هماهنگی­ های لازم، موازی­ کاری و دخالت دستگاه‌های مختلف در امور یکدیگر، 3) نبود یا کمبود ارادۀ لازم در این موضوع به ­رغم اهمیّت آن و تأکیدات مختلف در قوانین و اسناد بالادستی، 4) گذشت زمان و لزوم اعمال تغییرات مختلف در ساختار مدیریت آب با توجه به بحران  فزاینده کمبود آب در کشور، 5) تمرکزگرایی و نداشتن و یا ندادن جایگاه لازم به تشکل ­های آب­بر از ابعاد ساختار، شرح وظایف و اختیارات و در نهایت استقلال آن ها، 6) ضعف در توانمندسازی تشکل­ ها و تسهیلگری‌های لازم برای شکل ­گیری و پایداری آن ها، 7) کمبود زیرساخت‌های لازم از ابعاد مختلف مانند تحویل­ ندادن حجمی آب، اجرایی‌نشدن بعضی از قوانین و آئین‌نامه‌های مرتبط، بلاتکلیفی دستگاه‌ها در اجرای کار و رقابت دستگاه‌های توزیع آب (شرکت­ های بهره‌برداری) برای ایجاد تشکل‌ها و مسائل تعارض منافع، 8) کمبود تحقیقات و مطالعات میدانی لازم در خصوص موضوع، 9) پیدایش چالش ­های جدید در اهداف موضوع و واردشدن برخی واژه ­های جدید در تعریف تشکل­ های آب­ بر خاص کشور ایران، مانند واردشدن بحث استفاده از اراضی به موضوع و نامیدن آن به­عنوان تشکل­های بهره‌برداری توأمان از آب و زمین به‌جای صرفاً تشکل آب­بر، و 10) مسائل خاص ایجاد و پایداری تشکل‌های آب ­بر چاه (آب­های زیرزمینی). عواملی مانند: 1) گذشت زمان زیاد (بیش از سه دهه) از ورود مفهوم مدیریت مشارکتی آبیاری به ادبیات علمی و اجرایی مدیریت آب کشور و وجود وقفۀ طولانی در اجرای کامل و مؤثر آن در کشور، 2)  ظهور بحث‌های جدید در مدیریت آب کشور (مانند مباحث ایجاد بازارهای محلی آب، حسابداری آب، باز تخصیص آب و غیره)، و 3) بحران کمبود فزاینده منابع آب و تغییرات اقلیمی در این دوره زمانی، ادامه کار مدیریت مشارکتی در کشور را وارد عرصه جدیدی کرده است. این امر بیانگر ضرورت مطالعات جدیدتر (آن ­هم با درنظر گرفتن مسائل اجتماعی فرهنگی مناطق و به صورت موردی) و بازنگری‌های لازم برای شیوه­ های اعمال مدیریت مشارکتی در عرصه است.