پیکرگردانی و بنمایههای اسطورهای آن در افسانههای خراسان (با تکیه بر چهار جلد از مجموعۀ ده جلدی)
نویسندگان
1 دانشگاه کوثر بجنورد
2 دانشگاه کوثر بجنورد
3 دانشگاه کوثر بجنورد
doi
چکیده
پیکرگردانی یکی از مضامین پرکاربرد قصههای عامه است که به تغییر شکل ظاهری، اساس هستی و هویت قانونمند شخص یا چیزی با استفاده از نیرویی ماوراءالطبیعی دلالت دارد. اشکال گوناگون پیکرگردانی و دلالتهای معنایی آن، در تفکر اسطورهای بشر ریشه دارد. از این روی، در مقالۀ حاضر، برمبنای روش توصیفی ـ تحلیلی و منابع اسطورهشناسی ابتدا پیکرگردانیهای چهار جلد از مجموعه ده جلدی افسانههای خراسان استخراج و دستهبندی شده است. سپس ارتباط هر نوع از پیکرگردانیها با بنمایههای اسطورهای مورد واکاوی قرار گرفته است. نتیجۀ این بررسی نشان میدهد که در 79 قصۀ بررسیشده، 165 مورد پیکرگردانی وجود داشت که کارکردهای اسطورهای حیواناتی چون مار، شیر، کبوتر، خروس، آهو و غیره به شکلی نمادین در پیکرگردانی حیوانات سخنگو تجلی یافته است. همچنین، دگردیسی اشیا به انسان در قصههای عامۀ خراسان میتواند بازتابی از تفکر اسطورهای جاندارپنداری یا آنیمیسم باشد. بنمایۀ اسطورهای جاودانگی و گیاهتباری انسان در دگریسی انسان به گیاهانی چون هندوانه و نی، انار، نارنج و غیره انعکاس یافته است. دگردیسی دیو و پری به صورت انسان و موجودات دیگر حاکی از نفوذ باورهای اساطیری ایرانیان درمورد اهریمنی بودن آنهاست.
