معرفی و تحلیل کلان‌ روندهای مؤثر در آب، خاک و کشاورزی در جهان و ایران تا سال 2050

نویسندگان

1 کارشناس ارشد کشاورزی (علوم باغبانی) و مسئول امور بین‌الملل معاونت آب و خاک، وزارت جهاد کشاورزی

2 استاد موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

doi
10.22092/idser.2024.365754.1581
چکیده

جهان امروز واجد مشخصه‌های متفاوتی با گذشته است و صفاتی از جمله پیچیدگی­ها، عدم قطعیت­ها، میزان تغییرات شدید، انعطاف‌پذیری کم و اثرهای متقابل باعث سردرگمی در تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها شده است. بخش کشاورزی نیز بعنوان تولید کنندۀ عمده غذا از این قاعده مستثنی نیست و انتظار می­ رود تشدید عواملی مانند تغییرات اقلیمی، رقابت بر سر منابع تولید بخش کشاورزی (به خصوص آب و خاک)، تغییرات جمعیت، مهاجرت، فناوری‌ها و اقتصاد تا سال 2050، امنیت غذایی جمعیت 9/7 میلیارد نفری جهان را با چالش­‌های جدی‌تری مواجه کند. به منظور شناخت و مدیریت بهتر این شرایط، استفاده از ابزار و روش‌های آینده‌پژوهی مبتنی بر بررسی کلان­ روندها به شدت در دهه‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته‌ است. از آنجایی‌که ایران نیز در زمره کشورهای آسیب‌پذیر از تاثیر تغییرات اقلیمی و نیز دیگر عوامل محدود کنندۀ بخش کشاورزی قرار دارد، زمینه‌سازی و ترغیب متخصصان دیگر زیربخش‌های کشاورزی برای آشنایی بیشتر با ابعاد آینده‌پژوهی و تلفیق آن با نیازهای آیندۀ بخش مورد تاکید خواهد بود. به همین منظور در مطالعۀ حاضر شش مورد از کلان‌روندهای جهانی مرتبط با آب، خاک و کشاورزی تا سال 2050 میلادی معرفی گردیده و ضمن بررسی و تجزیه و تحلیل پیش‌بینی روندها، جایگاه جمهوری اسلامی ایران نیز نسبت به جهان و دیگر کشورها مقایسه شده است. سرانجام با هدف احصاء راهکارهای آینده‌پژوهانه تغییرات اقلیمی، پیشنهاد شده است با همگرایی و تعامل سازنده، تدوین سند جامع ملی با رویکرد افزایش تاب‌آوری و سازگاری با تغییر اقلیم و کاهش منابع آب، به ­عنوان اولویت مهم مطرح و حمایت شود.