فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عوامل آموزش و ترویج، چه در بهبود بهره ­وری منابع آب و چه در رعایت الگوی کشت مصوب توسط کشاورزان، از جمله عواملی است که بسیاری از شاخص ­های عملکرد شبکه ­های آبیاری را تحت تأثیر قرار می ­دهند. اثر این آموزش ­ها باید در پیوند با منابع آب، غذا، و انرژی در شبکه­ های آبیاری به صورت سیستمی بررسی شود. این آموزش ­ها در توسعۀ مدل مفهومی زنجیرۀ آب، غذا و انرژی (نکسوس) ذیل زیرسیستم ­های "محدودیت توسعه کشاورزی" و "راهکارهای رفع نیاز آبی تأمین­ نشده" در مرزهای شبکۀ آبیاری قزوین بررسی شدند. مدل کمّی ارائه شده در این بخش که از بررسی تحقیقات گذشته، مصاحبه ­ها و جمع آوری اطلاعات توسعه یافته است، شامل هشت زیرسیستم است که دو زیرسیستم به طور مستقیم تحت تأثیر متغیر آموزش­ قرار دارند. شاخص نکسوس به صورت ترکیب خطی از برخی شاخص ­ها از جمله شاخص ­های بهره ­وری آب، بهره­ وری انرژی، عملکرد محصول و کفایت تحویل آب تعریف شد. در این تحقیق، با در نظر گرفتن تغییرات افزایشی در میزان نفر ساعات آموزش­های ترویجی، در سه گزینۀ 20، 40 و 60 درصد، میزان تغییرات شاخص ­های کفایت شبکه و بهره­ وری آب کشاورزی و در نهایت شاخص نکسوس بررسی گردید. بیشترین میزان اثربخشی در گزینه 60 درصد افزایش در آموزش ­های ترویجی به دست آمد که برابر با 23/25 درصد بوده است. از طرفی، بالاترین سرعت اثربخشی در گزینۀ 20 درصد به مقدار 1/83 درصد مشاهده گردید. با توجه به نتایج به دست آمده می­توان به اهمیت تأثیر عامل آموزش در کنار دیگر عوامل فنی و مدیریتی در روند کلی بهبود سیستم اشاره کرد.