فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به­ منظور بررسی اثر عمق نصب و فاصلۀ نوارهای آبیاری (لوله ­های فرعی) در روش آبیاری قطره ­ای زیرسطحی بر عملکرد و بهره ­وری آب در زراعت یونجه، پژوهشی در سال ­های 1399 و 1400 (به مدت دو سال) در مزرعه ایستگاه تحقیقات کشاورزی دامغان اجرا شد. طرح در قالب نوارهای خرد شده بر پایۀ بلوک­های کامل تصادفی با دو فاکتور و سه تکرار پیاده­ شد. فاکتورها شامل : 1- فاصلۀ نوارهای آبیاری در سه سطح (80، 100 و 120 سانتی­متر) و 2- عمق نصب نوارهای آبیاری در دو سطح (30 و 45 سانتی­متر زیرسطح خاک) بودند. عمق نصب لوله ­ها به ­عنوان فاکتور اصلی و فاصلۀ نوارها به­ عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شد. طول هر کرت 60 متر و عرض کرت­ ها برای فاصلۀ لوله ­های 80، 100 و 120 سانتی­متر به ­ترتیب 4، 5 و 6 متر انتخاب شد. لوله ­های فرعی از نوع قطره­چکان­دار به قطر 20 میلی­متر با آبدهی 1/6 لیتر در ساعت (برای هر قطره ­چکان) و با فاصلۀ قطره ­چکان ­های 60 سانتی­متر انتخاب ­شد. لوله ­های آبیاری پس از آماده ­سازی زمین و کاشت بذر مطابق تیمارها به­ صورت مکانیزه در زیر خاک جاگذاری شدند. آب مورد نیاز گیاه با روش پنمن- مانتیث محاسبه و با دور آبیاری 4 روز در اختیار گیاه قرار ­گرفت. نتایج تجزیۀ مرکب داده ­ها نشان داد اثر فاصلۀ لوله ­های فرعی بر عملکرد مادۀ خشک و بهره ­وری آب (مجموع آب آبیاری و بارندگی مؤثر) در سطح یک درصد معنی ­دار است، اما اثر عمق نصب لوله­ ها بر عملکرد و بهره ­وری آب معنی دار نیست. اثر متقابل فاصله و عمق لوله ­های فرعی بر عملکرد و بهره­ وری آب معنی­ دار شد. بین عملکرد تیمارها با فاصلۀ لترال 80 و 100 سانتی­متر اختلاف معنی ­داری وجود نداشت. اما با افزایش فاصلۀ لترال ­ها از 80  به 120 سانتی­متر، عملکرد کل 2303 کیلوگرم در هکتار کاهش یافت (12 درصد). براساس تحلیل اقتصادی، فاصلۀ 100 سانتی­ متر برای لوله­ های فرعی در خاک ­ها با بافت متوسط به سنگین با صرفه­ است و کاهش عملکرد آن در مقایسه با تیمار 80 سانتی­متری قابل چشم پوششی است (545 کیلوگرم در هکتار معادل 3 درصد). با توجه به عملکرد تیمارها و هزینه­ های روش آبیاری قطره ­ای زیرسطحی، تیمار با فاصلۀ لترال ­های 100 و عمق 45 سانتی­متر به عنوان تیمار برتر پیشنهاد شد. در این پژوهش فقط به موضوع فاصله و عمق نصب نوارها پرداخته شده است و مسایل شوری خاک، گرفتگی قطره چکان­ ها و خسارت جوندگان بررسی نشده است. برای بررسی این موارد لازم است پژوهش ­های تکمیلی در خصوص وضعیت تجمع نمک ­ها در پروفیل خاک، احتمال حرکت ریشه ­ها به سمت لوله ­ها و خطر گرفتگی در مدت زمان طولانی ­تر در برنامه ­ها گنجانده شود، تا بتوان با دقت و اطمینان بیشتری در مورد این روش آبیاری اظهار نظر کرد.