فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ویژگی­های خاک و نوع زهکش از جمله عوامل مؤثر بر کیفیت زهاب هستند. زهکشی لانه‌موشی به عنوان یک روش زهکشی ارزان قیمت در خاک‌های با بافت سنگین مانند شالیزارها پیشنهاد شده است. این پژوهش، با هدف ارزیابی عملکرد محیط‌زیستی‌ سامانه زهکش لانه‌موشی برای زهکشی میان­فصل‌ و پایان‌فصل برنج در شالیزارها اجرا شده است. براین اساس، آزمایشی به‌صورت کرت‌های یک­بار خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال‌های زراعی 1402-1401در مزرعۀ تحقیقاتی دانشگاه گیلان در شهر رشت به اجرا درآمد. عامل اصلی، زهکشی در دو سطح یکی سامانۀ زهکش لانه‌موشی سنتی (بدون گراول) و دیگری سامانۀ زهکش لانه‌موشی با گراول و عامل فرعی، مدیریت آبیاری در دو سطح یکی غرقاب دائم و دیگری تناوبی اجرا شد. زهکشی میان‌ ­فصل و پایان‌فصل به‌ترتیب در مرحلۀ پنجه‌زنی و برداشت محصول اجرا شد. در این پژوهش، سطح ایستابی و پارامترهای کیفی زهاب شامل اسیدیته، هدایت‌الکتریکی، نیترات، نیتریت، فسفات، سولفات، کلراید، کل جامدات معلق و انحلال­پذیر، مقادیر سدیم، کلسیم، منیزیم و آمونیوم پایش شدند. نتایج نشان داد که بیشترین مقدار در میانگین اسیدیته و نسبت جذب سدیم به‌ترتیب 6/99 و 4/65 میلی‌اکی‌والان بر لیتر در میان‌فصل برای سامانۀ زهکش لانه‌موشی با گراول و آبیاری غرقاب دائم است. بیشترین غلظت آمونیوم و نیترات برای زهکشی میان‌فصل به‌ترتیب با 20 و 0/21 میلی‌گرم بر لیتر و بیشترین میانگین هدایت‌الکتریکی و کل جامدات محلول برای زهکشی پایا‌ن‌فصل به‌ترتیب 3845 میکرو‌زیمنس بر سانتی‌متر و 2475 میلی‌گرم بر لیتر در سامانۀ زهکش لانه‌موشی سنتی و آبیاری غرقاب دائم مشاهده شد. نتایج تجزیۀ آماری نشان از معنی‌دارنبودن تیمارهای مورد بررسی برای مقادیر هدایت‌الکتریکی و نیتریت زهاب داشت. نتایج نشان داد متوسط مقادیر هدایت‌الکتریکی، کل جامدات محلول، نسبت جذب سدیم، سدیم، آمونیوم، فسفات، سولفات و کلراید زهاب برای میان­فصل و پایان‌فصل زهکشی در سامانۀ زهکش لانه‌موشی با گراول، نسبت به سامانۀ سنتی، کمتر است اگرچه سامانۀ زهکش لانه‌موشی سنتی با تفاوت 9 درصد در کنترل سطح ایستابی موفق‌تر عمل کرد. از دیدگاه محیط‌زیستی، زهکشی لانه‌موشی با گراول قابل توصیه است.