فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مدرن­سازی آبیاری فرآیند به ­روز رسانی و بهبود طرح آبیاری موجود به منظور دستیابی به اهداف فنی، اقتصادی، یا اجتماعی پیشرفته است. این فرایند صرفا شامل ایجاد ساختارها و تجهیزات فیزیکی مدرن در شبکه آبیاری نیست، بلکه راهکارها و اصلاحات سازمانی، نهادی و سیاستی را نیز در بر می­گیرد. این پژوهش با هدف تدوین نقشۀ راه پایۀ مدرن­سازی شبکه­های آبیاری در ایران و با تاکید بر مسائل و چالش­های مرتبط در بخش آب کشاورزی در سه گام (مرحله) اجرا شد. در گام های اول و دوم با مرور و بررسی منابع علمی داخلی و بین ­المللی مرتبط، مسائل و چالش ­ها و مؤلفه ­های مختلف اثر گذار بر فرآیند مدرن­سازی شناسایی شد.  پس از آن پرسشنامه ­ای جامع در این باره تدوین شد و نظرهای کارشناسی به دست آمدند. در گام سوم با برگزاری کارگاه هم­اندیشی در خصوص موضوع، با تسهیل­گری­های لازم پاسخ پرسش­ های محوری مختلف طرح شده دریافت شد. آنگاه با تلفیق نتایج به­ دست ­آمده از برگزاری کارگاه با نتایج به ­دست­ آمده از گام­ های اول و دوم، مؤلفه ­های اصلی و کلیدی اثرگذار در نقشۀ ­راه پایۀ مدرن­سازی شبکه ­های ابیاری مرتبط با اهداف مورد انتظار؛ مسائل، مشکلات، و موانع؛ راهبردها/راهکارها (اقدام ­ها)؛ نوع مدرن­سازی و محل آن در شبکه؛ شاخص ­های اولویتی در انتخاب شبکه ­ها؛ شاخص ­ها و روش ­های پایش اثربخشی؛ و چگونگی ورود بحث مدرن­سازی به قوانین، اسناد بالادستی، و برنامه­ های توسعه؛ شناسائی و تدوین شدند.  بر اساس نتایج به ­دست ­آمده از این پژوهش، گروه مسائل و مشکلات اقتصادی-اجتماعی و نهادی-سیاستی-حقوقی، نسبت به مسائل دیگر گروه­ها یعنی فنی و زیست محیطی،  اهمیت زیادتری دارند . از موارد شاخص این گروه می­توان به مسائل توانمند­سازی بهره ­برداران، نظام بهره­برداری، میزان پذیرش و مشارکت بهره ­برداران، و ضعف­ها در هماهنگی ­ها و ارتباط مناسب و سیستمی بین دستگاه­ های متولّی موضوع نام برد. نکات چالشی مهم دیگر  از جنبه­های اجرای نقشۀ راه و اتخاذ سیاست­ ها و راهکارهای مدرن­سازی شبکه ­های آبیاری در کشور عبارت­اند از: نگرش جامع به مدرن­سازی و اجرای توامان آن از منبع تامین آب، شبکه انتقال آب، مزرعه، و سامانه آبیاری ("عملا مدرن سازی آبیاری")؛ لحاظ کردن فعالیت­ های بازسازی حین مدرن ­سازی شبکه؛ توجه به انواع پیش نیازها (فنی، مدیریتی، نهادی، و فناورانه) و ایجاد زیر ساخت­ها و بسترهای سخت افزاری و نرم افزاری لازم؛ چالش تحویل حجمی و دقیق آب  کاربردی به جای تحویل آن صرفا بر اساس حقابه ­ها؛ مسائل و چالش­های مرتبط با تربیت نیروی انسانی متخصص (کارشناس و مروّج)؛ و ظرفیت ­سازی در بهره ­برداران برای ایجاد بهره ­برداران مدرن. در اجرای فرآیند مدرن­سازی باید به کاهش  اثرهای جانبی آن از جنبه ­های افزایش احتمالی مصرف آب در حوضه (بروز پدیدۀ "اثربازگشتی")، کاهش جریان ­های برگشتی در حوضه، افزایش مصرف انرژی و افزایش هزینه ­های بهره ­برداران، نیز توجه کرد.