فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شخصیت حضرت علی (ع) در فرهنگ و ادبیات عامیانۀ ایران‌زمین گاه با تاریخ، گاه با اسطوره، گاه با روایت‌های دینی و گاه با تخیل پیوند خورده است. یکی از قصه‌های عامیانه‌ای که تبلوری از مصادیق فوق است قصۀ سلمان و دشت ارژنه است که توسط مناقب‌خوانان چندی نظیر سید علی (قرن هشتم)، افجنگی (قرن نهم و دهم) و آتشی شیرازی (قرن دهم) به نظم کشیده شده است. مسئلۀ اصلی این مقاله تحلیل قصۀ سلمان و دشت ارژنه در این سه روایت است. برای تبیین این مهم، این روایت‌ها را در سه بخش بررسی کرده‌ایم: 1. معرفی نوع ادبی روایات سلمان و دشت ارژنه؛ 2. تحلیل ساختاری و محتوای روایات؛ 3. درنگی بر پشتوانۀ روایی، تاریخی و اسطوره‌ای این روایات. نتیجۀ این پژوهش که با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شد نشان می‌دهد که داستان سلمان و دشت ارژنه در هر سه روایت در قالب گونۀ ادبی ولایت‌نامه سروده شده است که به‌دلیل ساختار داستانی ـ روایی بستری مناسب برای سرودن قصه‌های عامیانه است. کلیت این داستان، پشتوانۀ روایی ندارد، اما پاره‌ای از آن ‌که به بیان کرامات و معجزات حضرت علی (ع) اختصاص دارد در کتب روایی ـ مذهبی تأیید می‌شوند. همچنین بخش‏هایی از داستان با اسطوره‌ها و باورهای عامیانه پیوند خورده است. این پژوهش نشان داد بخش‏هایی که به این داستان در گذر زمان اضافه ‌شده است بر وجهۀ عامیانه و اسطوره‌ای آن افزوده است.