فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برای تامین غذای مورد نیاز جمعیت رو به رشد کشور و با توجه به محدودیت زمین زراعی آبی و کمبود شدید منابع آبی ضرورت دارد تا شاخص بهره­وری آب مورد توجه قرار گیرد. در همین راستا، به‌منظور شناسایی و آگاهی از پتانسیل زراعی اراضی کشاورزی می‌توان از تحلیل، برآورد و تهیه نقشه بهره‌وری فیزیکی آب بهره گرفت. هدف اصلی از انجام این تحقیق، ارزیابی روش‌های مختلف درون‌یابی و انتخاب مناسب‌ترین روش به‌منظور برآورد بهره‌وری آب محصول زراعی چغندرقند و بررسی الگوی توزیع مکانی در قطب‌های تولید آن در ایران است. بدین منظور برای انجام این پژوهش از 108 داده‌ حاصل از اندازه‌گیری­ های میدانی در مزارع منتخب چغندرقند کشور برای سال زراعی 1396-1395 استفاده شد. از داده‌های عملکرد محصول، حجم آب آبیاری و میانگین بارش موثر (ده ساله)، شاخص بهره‌وری فیزیکی آب چغندرقند برای مزارع منتخب به دست آمد که دامنه آن بین 2/60 تا 13/11 کیلوگرم بر مترمکعب و میانگین آن 6/30 کیلوگرم بر مترمکعب تعیین شد. برای نیل به این هدف ابتدا با استفاده از قابلیت‌های نرم‌افزار SPSS به تحلیل داده‌ها، آنالیز آمار توصیفی و تفکیک مناطق مشابه به گروه‌های مستقل و همگن (ترسیم دندروگرام) و با استفاده از قابلیت‌های نرم‌افزار +GS به تحلیل مکانی داده ­ها پرداخته شد. در ادامه از روش‌های مختلف درون‌یابی شامل روش ­های جبری از جمله وزن­دهی فاصله معکوس، تابع پایه شعاعی، چند جمله‌ای جهانی و چند جمله‌ای محلی و روش زمین‌آمار از جمله کریجینگ معمولی، ساده و عمومی در محیط نرم‌افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی برای تهیه نقشه پهنه‌بندی استفاده شد. برای ارزیابی روش‌های مختلف درون‌یابی از روش اعتبارسنجی و مقدار نمایه‌هایی صحت میانگین انحراف خطا (MBE)، میانگین قدر‌مطلق نسبی (MARE)، میانگین مربعات خطا (MSE)، میانگین انحراف مطلق (MAD) و مجذور میانگین مربعات خطا (RMSE) استفاده گردید. نتایج ارزیابی روش ­های مختلف درون­یابی بدین صورت بود که در میان روش­های مورد بررسی، روش تابع پایه شعاع با مدل اسپلاین کاملاً منظم (CRS) بادقت قابل ‌قبول (MBE= 0/009) برای تهیه نقشه پهنه ­­بندی بهره ­وری فیزیکی آب شرایط مطلوب­ تری نسبت به سایر روش­ها داشت. نتایج حاصل از تجزیه خوشه­ ای برای عوامل تأثیرگذار همچون نوع رقم، شوری خاک، شوری آب آبیاری و بهره­ وری فیزیکی آب در سطح پنج درصد نشان داد که مناطق مستعد کشت چغندرقند در محدوده مورد مطالعه به 23 گروه مستقل تفکیک و به‌طوری‌که در آن کمترین و بیشترین مقدار بهره ­وری فیزیکی آب چغندرقند به­ترتیب در گروه 11 (اقلید) و 12 (مرودشت) معادل 2/640 کیلوگرم بر مترمکعب و گروه 3 (اسدآباد) معادل 11/025 کیلوگرم بر مترمکعب بود.