فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: عوامل اعصاب یکی از مرگبارترین عوامل شیمیایی با مهار آنزیم استیل‌کولین‌استراز، تهدیدی جدی در صحنه‌های نبرد و اقدامات تروریستی محسوب می‌شوند. با توجه به محدودیت روش‌های آزمایشگاهی دقیق در شرایط بحرانی، این مطالعه با هدف بررسی سیستماتیک قابلیت‌های حسگرهای رنگ‌سنجی به عنوان راهکاری سریع و کاربردی برای تشخیص میدانی عوامل اعصاب انجام شد. روش‌ها: در این مطالعه مروری، با جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر، مقالات مرتبط با طراحی و کاربرد حسگرهای رنگ‌سنجی برای تشخیص عوامل اعصاب مورد بررسی قرار گرفت. انواع حسگرها شامل حسگرهای مبتنی بر مولکول‌های کوچک آلی، پلیمرها، کمپلکس‌های فلزی و نانومواد از نظر مکانیسم‌های عمل، حساسیت، گزینش‌پذیری و قابلیت‌های کاربردی تحلیل شدند.یافته‌ها: حسگرهای رنگ‌سنجی با مکانیسم‌های مختلفی از جمله واکنش‌های هسته‌دوستی، بازشدن حلقه و تغییر در تجمع نانوذرات، قادر به تشخیص عوامل اعصاب با حد تشخیص پایین (در حد نانومولار) و زمان پاسخ کوتاه (کمتر از ثانیه) هستند. این حسگرها قابلیت تبدیل به نوارهای کاغذی و یکپارچه‌سازی در البسه رزمی را داشته و امکان تولید انبوه با هزینه پایین را فراهم می‌کنند. با این وجود، چالش‌هایی در زمینه گزینش‌پذیری، پایداری در شرایط محیطی و تولید انبوه هنوز نیازمند پژوهش‌های بیشتر است.نتیجه‌گیری: حسگرهای رنگ‌سنجی به عنوان راهکاری استراتژیک و تحول‌آفرین در عرصه نظامی مطرح هستند. توسعه و بومی‌سازی این فناوری با بهره‌گیری از نانومواد پیشرفته و هوش مصنوعی، نقش حیاتی در ارتقای توان دفاعی و امنیت ملی ایفا خواهد کرد.