فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رشد جمعیت و تقاضای بیشتر برای آب به منظور تولید محصولات کشاورزی از یک سو و بروز خشکسالی­ها و تغییر اقلیم از سویی دیگر منجر به کاهش شدید منابع آب و کمبود آب مورد نیاز در بخش کشاورزی، به عنوان بزرگترین چالش بخش مصرف کننده آب در کشور ایران شده است.  به دلیل کمبود منابع آب ذخیره شده در پشت سدها و مخازن تأمین آب، از 3/2 میلیون هکتار شبکه ­های اصلی آبیاری در ایران، در عمل 2/9 میلیون هکتار آن در حال بهره ­برداری است. بحران آب و ضرورت استفادۀ بهینه از آب در شبکه ­های آبیاری، ضرورت مدرن­سازی این شبکه ­ها در کشور را بیشتر نمایان ساخته است. هدف از این مقاله، بررسی چالش ­های مدرن­سازی شبکه ­های آبیاری در ایران از دیدگاه کارشناسان و مدیران اجرایی مرتبط با موضوع است. این تحقیق در راستای مرحلۀ اول بررسی جامع در خصوص موضوع و تدوین نقشه راه مدرن­سازی شبکه ­های آبیاری در شرایط کمبود منابع آب است. برای این منظور پس از مروری جامع در منابع علمی، پرسشنامه­ای تخصصی با همکاری و نظر خواهی از دستگاه­های اجرایی مرتبط و متولی موضوع تدوین شد. این پرسشنامه با هدف بررسی و ارزیابی دیدگاه ­های کارشناسی در خصوص مدرن­سازی شبکه­های آبیاری تدوین شد و حاوی 67 سؤال است که جنبه ­های مختلف مرتبط با مسائل و چالش ­های مدرن ­سازی شبکه ­های آبیاری در کشور را در بر می­گیرد. پرسشنامه­ های تکمیل شده از 60 نفر از پاسخ دهندگان متشکل از کارشناسان و مدیران دستگاه‌های دولتی، شرکت­ های مشاور، استادان دانشگاهی، و محققان و صاحب ­نظران مختلف مرتبط با موضوع از بخش­ های آب و کشاورزی در سراسر کشور دریافت شد. رئوس کلی سئوال­ های مطرح شده در پرسشنامه عبارت بودند از: ضرورت و اولویت مدرن­سازی، میزان توجه به موضوع و سرعت اقدامات، عوامل بازدارنده پتانسیل، عوامل مؤثر پیشران و تسهیل­ کننده میزان اثرگذاری مدرن­ سازی بر مؤلفه­ های مختلف مدیریت آب در شبکه و تولیدات کشاورزی آن، پارامترهای مؤثر و معیارهای لازم در انتخاب و اولویت­بندی شبکه­ها برای مدرن­سازی، موانع درون و برون­سازمانی برای اجرای فرآیند مدرن­سازی، میزان اثرگذاری مدرن­سازی بر صرفه ­جویی واقعی آب، و سایر نظرها و پیشنهادها. بر اساس نتایج حاصل از محاسبه شاخص "امتیاز سؤال"، حداکثر مقدار این شاخص برای دو تیپ پاسخ سؤال­ های مطرح شده، به ترتیب برای سؤال­های با کد Q35 و Q45 به دست آمد که حاکی از آن است که پرسش شوندگان خیلی زیاد معتقدند که در مدرن­سازی، اولویت با انتخاب شبکه ­هایی است که به مدرن­سازی پاسخ مناسب می ­دهند و قویا موافق آن هستند که مدرن­ سازی آبیاری باید بر بهبود خدمات تحویل و توزیع آب به بهره ­برداران، کاهش هزینه ­های بهره ­برداری برای کشاورزان، تسهیل عملیات بهره­برداری، بهبود تولید کشاورزی به شیوه­ای پایدار، و بهبود معیشت جوامع روستایی تمرکز داشته باشد.