فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نفرین یکی از شیوه‌های واکنش انسان در برابر موانعی است که در طول زندگی با آن‌ها مواجه می‌شود. واژۀ نفرین به معنای دعای بد است و بیشتر در شرایط عجز و ناتوانی انسان بروز می‌یابد. باور به تأثیرگذاری نفرین بیشتر از آن‌جاست که عامل اجرای آن، یکی از نیروهای ایزدی و مینوی است. هرچند باور به این تأثیرگذاری در گروه‌های مختلف اجتماعی وجود داشته است، اما مردم عامه به‌دلیل باورها و شرایط اجتماعی متفاوتی که داشته‌اند بیشتر از این ابزار استفاده و در قالب زبان گفتاری یا نوشتاری آن را بیان می‌کرده‌اند. یکی از این قالب‌ها دوبیتی است که عامه آن را برای بیان بسیاری از واکنش‌ها و احساسات خود مناسب دانسته‌اند. بنابراین، استفاده از آن برای بیان نفرین نیز طبیعی است. این پژوهش، به روش تحلیلی ـ توصیفی، نفرین‌های نمودیافته در 4391 دوبیتی رایج در میان عامۀ استان فارس را بررسی کرده و با بسامدیابی از عناصر نفرین‌کننده، نفرین‌شونده و دلیل نفرین، به تحلیل آماری و نمود این عناصر و جنسیت، در این حوزه از فرهنگ عامه پرداخته است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد در اشعار بررسی‌شده، همۀ نفرین‌کنندگان جز در یک نمونه، انسان‌ و نیمی از نفرین‌شوندگان غیرانسان‌اند، نکته‌ای که می‌تواند به‌ترتیب به‌دلیل ارتباط واکنش نفرین با سخن‌گویی انسان و فرافکنی تقصیر بر غیرانسان باشد. در دوبیتی‌ها، عاشق بیشترین نمود (82 درصد) را از میان 19 گروه نفرین‌کننده دارد و معشوق نیز با 16/23درصد، اصلی‌ترین طرف در میان نفرین‌شوندگان است. همچنین از منظر جنسیت، زن در نفرین‌ها، بیشتر در مقام نفرین‌شونده قرار می‌گیرد، ویژگی‌ای که مربوط به جامعۀ مردسالار است که افزون‌بر ضعف و خودخواهی جنس مرد در برابر موانع، صبوری زن و پای‌بندی بیشترش را به رابطۀ عاشقانه نشان می‌دهد. هرچند می‌تواند مؤیّد به‌رسمیت نشناختن حقّ زن برای اعتراض نیز باشد و یک‌طرفه بودن رابطۀ عشق را نیز در جامعۀ مردمحور تأیید کند. از منظر تحلیل دلایل نفرین نیز، مانع وصل شدن، دیگرگزینی، جلب توجه معشوق و ناکامی عاشق، بیشترین بسامد را در دوبیتی‌های عامه دارند، مؤلفه‌ای که با وجه غنایی اشعار پیوندی مشخص دارد.