برآورد مقدار پتانسیل و شکاف بهره ‏وری آب در تولید گندم‌آبی در ایران

نویسندگان

1 دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران

2 استاد پژوهش، بخش تحقیقات آبیاری و زهکشی، موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

doi
10.22092/idser.2022.357070.1496
چکیده

بنا به ضرورت بهبود بهره‌وری آب در بخش کشاورزی، هدف این پژوهش، برآورد پتانسیل و شکاف بهره‏وری آب در تولید گندم آبی در ایران است. برای تعیین پتانسیل تولید گندم از روش توصیه‌شده فائو در نشریه 33 و برای تعیین تبخیرـ تعرق پتانسیل از نشریه 56 فائو و برای برآورد تبخیرـ تعرق واقعی از رابطه عملکرد و تبخیر-تعرق استفاده گردید. عملکرد واقعی از آمارنامه‌های وزارت جهاد کشاورزی استخراج گردید. شکاف عملکرد (و بهره‏وری آب) از تفاوت مقدار واقعی و پتانسیل به دست آمد. تفاوت شاخص عملکرد و بهره‏وری پتانسیل و واقعی به‌عنوان شکاف شاخص به دست آمد. عملکرد قابل حصول به‌عنوان بخشی از عملکرد پتانسیل که قابل‌دستیابی توسط تولیدکنندگان است، در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد برای دوره زمانی 1385 تا 1394 میانگین عملکرد قابل‌حصول و واقعی گندم در کشور به‌ترتیب 6516 و 2905 کیلوگرم در هکتار و شکاف عملکردی 3434 کیلوگرم بر هکتار بود. میانگین حسابی بهره‏وری پتانسیل و شکاف بهره‌وری (با راندمان کاربرد آب 60 درصد) به ترتیب 04/1 و 52/0 کیلوگرم بر مترمکعب بود. با شناسایی مؤلفه‌های اصلی ایجادکننده شکاف عملکرد و بهره‏وری آب و مدیریت مناسب زراعی در هر اقلیم یا استان می‏توان شکاف‏های موجود را کاهش و با برطرف نمود.