نمایش‌های آیینی زنانه: برساخت نمادین دغدغه‌های زن ایرانی در فرهنگ عامه

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

3 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

doi
چکیده

زنان تهرانی در محفل‌های‌ زنانه‏ و‏ دور از‏ چشم مردان به اجرای نمایش می‌پرداختند. به‌نظر می‌رسد می‌خواستند تصویری موقت‏ از‏ آرزوهای خود را به نمایش درآورند، زیرا شرایط زندگی آن‌ها توأم‏ با‏ سلطه‌ای نشئت‌گرفته‏ از‏ قوانین فرهنگی جامعه ضمن آنکه آزادی‏ و ‏قدرتشان را تهدید کرده ‌بود نیازها‏ و‏ امیالشان را نیز در حیطۀ آرزو‏ و‏ رؤیاها‏ از ‏منظری دیگر تحدید کرده ‌بود. در چنین شرایطی‏ و ‏تحت چنین فشاری اتفاقی که رخ می‌دهد عملکرد زنان در خفا‏ و ‏دور‏ از نگاه سلطه‌گر جامعه است و این پرسش را در ذهن تولید می‌کند: نمایش‌ها‏ یا‏ آیین‌ها چه نسبتی‏ با‏ آرزوهای زنان از‏ یک طرف ‏و ‏از طرفی چه نسبتی ‏با ‏موقعیت آن‌ها به‌منزلۀ جنس دوم دارد؟ روش‌هایی که برای این پژوهش اتخاذ شده ‌است روش‌های اسنادی‏ و ‏میدانی است. برای مصاحبه 27 زن تهرانی انتخاب شد که در ردۀ سنی 60 تا 70 سال به بالا بودند و بازسازی خاطرۀ آن‌ها صورت گرفت. همچنین، مصاحبه‌ها برای فهم بهتر موضوع از سوی روایت‌های زنده ‏از ‏این آیین‌ها انجام شد، در حالی ‌که میدان مطالعه‏ و ‏بستر اصلی تحلیل همان داده‌های اسنادی است. تجزیه‏ و‏ تحلیل داده‌های گردآوری‌شده بر منطق روش تحلیل تماتیک انجام شد. ابتدا برای درک آیینی نمایش‌های موردمطالعه‏ از‏ رویکرد انسان‌شناسی نمادین ترنر‏ و ‏نظریۀ اجرای شکنر، سپس برای تجزیه‏ و ‏تحلیل تضاد‏ و ‏تناقضی که بین نقش‌های موجود در ساختار نمایشی بود ‏از‏ نظریۀ آیین‌های وارونگی گلاکمن استفاده شد. نتایج دال بر آرزوی داشتن فضای امن‌تر‏ و‏ قدرت بیشتر به‌مثابۀ قدرتی مردانه برای داشتن امنیتی بیشتر برای زنان بوده ‌است.