مهاجرت بازگشتی متخصصان و آموزش عالی ایران: آسیب شناسی فرایند بازیابی هویت حرفه ای مهاجران در نهاد دانشگاه

نویسندگان

1 گروه مطالعات زنان، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری

doi
چکیده

با گسترش و تنوع روند جا به­ جایی­ های بین­ المللی به­عنوان عاملی اثرگذار بر توسعه ملی کشورها، عرصه مطالعات مهاجرت به بازخوانی نیاز دارد. روند رو به افزایش برون­کوچی تحصیل ­کردگان در سال های اخیر به ­عنوان یکی از چالش­ های عرصه سیاستگذاری قلمداد شده و نیازمند آسیب­ شناسی جامع است. این پژوهش برای فهم و تحلیل تجربه زیسته متخصصان بازگشته به کشور از فرایند ادغام در آموزش عالی ایران انجام شده و درصدد نشان دادن آن است که چه ظرفیت ­هایی آنها را به ماندن در کشور و خدمت در نهاد دانشگاه ترغیب می­ کند و آموزش عالی به­ عنوان مهم­ ترین بستر جذب نیروهای متخصص چگونه با سرمایه انسانی مهاجران بازگشتی برخورد می­ کند؟ روش پژوهش کیفی و جمع­ آوری داده ­ها بر اساس 65 مصاحبه نیمه ­ساختار یافته با متخصصان بازگشته به کشور با مدرک دکتری و بالاتر بود. به ­منظور ارائه تصویری جامع از سیاستگذاری­ های صورت گرفته، 12 مصاحبه تخصصی با مدیران گروه ­های دانشگاهی و مسئولان مربوط در بخش ­های دولتی و خصوصی صورت گرفت. همچنین سؤالات کمیته علمی جذب هیئت علمی مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به­ منظور فهم چالش­ های مهاجران بازگشتی تحلیل محتوا شد. به نظر می ­رسد رویکرد نهاد آموزش عالی به انتفاع از سرمایه انسانی متخصصان بازگشتی در قالبی محدود و کوتاه ­مدت است و ادغام درازمدت در چارچوب فرایند جذب هیئت علمی با چالش ­های متعددی همچون غلبه نگاه فنی بر نظام آموزشی و مهجوریت علوم انسانی، منطبق نبودن تخصص و مهارت­ های مهاجران بازگشتی با نیازهای اعلامی دانشگاه­ های کشور، کمیت ­محوری نظام ارزشیابی در دانشگاه، توزیع نامناسب منابع، نبود زیرساخت­ های لازم در به فعلیت رسیدن تخصص مهاجران، از دست دادن شبکه ­های حمایتگر آکادمیک و تفاوت استاندارد تولید رزومه­ در داخل و خارج از کشور همراه است.