فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قصه­های عامه در دورۀ قاجار در میان مردم محبوبیت و شیوع بیشتری یافت. ظهور چاپ سنگی در این دوره به نشر و گسترش این داستان­ها کمک بسیاری کرد. به­ویژه چاپ­های سنگی مصور که داستان­ها را با زبان تصویر و با جذابیت بیشتری برای مردم بیان می­کردند. داستان «نوش­آفرین گوهرتاج»، داستان عامۀ منثوری از دورۀ قاجار در شرح عشق شاهزاده ابراهیم، فرزند پادشاه چین، برای رسیدن به معشوقش نوش­آفرین گوهرتاج، دختر پادشاه دمشق است. نویسنده و زمان تألیف این داستان عامه معلوم نیست. چاپ­های سنگی متعدد نوش­آفرین گوهرتاج، حاکی از مقبولیت و محبوبیت آن نزد عموم مردم است. با توجه به اهمیت این داستان نزد مردم، پژوهش حاضر یکی از مهم­ترین چاپ­های سنگی این داستان، یعنی نخستین چاپ سنگی مصور نوش­آفرین گوهرتاج، مورخ ۱۲۶۳ق محفوظ در آکادمی ملی لینچی در رم را بررسی می­کند. نسخۀ مذکور به ۵۷ نگاره به قلم برجسته­ترین تصویرگر کتب چاپ سنگی، یعنی میرزا علیقلی خویی، مزین است. در این جستار، داستان عامۀ «نوش­آفرین گوهرتاج» معرفی و اهمیت چاپ­های سنگی در ترویج این داستان بررسی می­شود. بخش اصلی مقاله­ به تحلیل نگاره­های این نسخه از منظر چهره­پردازی و پیکره­نگاری، تصویرگری موجودات موهوم و افسانه­ای و ترسیم صحنه­های رزم و بزم اختصاص دارد. حاصل پژوهش نشان می­دهد که تصویرگر نسخه در تلاش بوده است تا نگاره­ها را به شیوه­ای مردم­پسند و متناسب با نیازهای عصر خود به­تصویر درآورد.