فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

روند فزاینده شهرنشینی در تهران طی دهه‌های اخیر، دوگانگی چشمگیری میان محلات تاریخی و جدید ایجاد کرده است؛ دوگانگی‌ای که تحقق شاخص‌های انسان‌گرایانه و دستیابی به کیفیت زندگی شهری را با چالش‌های چندبعدی مواجه ساخته است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی میزان تحقق این شاخص‌های انسان­گرایانه در دو محله امام‌زاده یحیی به‌عنوان بافت تاریخی و مرزداران به‌عنوان بافت جدید است. پژوهش با رویکرد ترکیبی (کمّی–کیفی) و با بهره‌گیری از روش‌های آماری پیشرفته انجام شد؛ داده‌های کمّی از طریق پرسش‌نامه استاندارد و تحلیل‌های آماری تی مستقل (t-test)، تحلیل واریانس چندمتغیره (MANOVA) و مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و تحلیل مضمون گردآوری و بررسی شدند. نتایج نشان داد محله امام‌زاده یحیی در شاخص‌های اجتماعی–فرهنگی و هویتی–تاریخی تفاوت معناداری در جهت مثبت دارد، درحالی‌که تفاوت معنادار مثبت محله مرزداران در ابعاد کالبدی–فضایی، اقتصادی–عملکردی و فناورانه–نوآورانه است. در مجموع، هیچ‌یک از دو محله به‌تنهایی قادر به تحقق همه‌جانبه اصول انسان‌گرایی در شهرسازی نیستند. بر این اساس، اتخاذ رویکردی تلفیقی و میان‌رشته‌ای که ظرفیت‌های اجتماعی، فرهنگی و هویتی بافت‌های تاریخی را با توانمندی‌های کالبدی، اقتصادی و فناورانه محلات جدید ترکیب کند، می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای پایدار کیفیت زندگی شهری در تهران و سایر کلان‌شهرهای ایران باشد.