فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سکونتگاه‌های غیررسمی یکی از نمادهای بارز نابرابری فضایی در شهرهای معاصر ایران‌اند. اغلب مطالعات موجود در حوزه سکونتگاه‌‌های غیررسمی به توصیف وضعیت موجود یا ارائه راهکارهای فنی محدودشده و کمتر به تحلیل گفتمان‌های پنهان در سیاست‌گذاری‌های مرتبط پرداخته‌اند. پارادایم حاکم بر پژوهش انتقادی و از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی 9 سند سیاست‌گذاری شهری مرتبط جهت جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها استفاده شده است. هدف شناسایی سازوکارهای پنهانی که از طریق زبان، منجر به بازتولید نابرابری، حذف مشارکت مردمی و مشروعیت‌بخشی به ساختارهای قدرت موجود می‌شوند، می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد سه گفتمان اصلی بر این اسناد حاکم است. گفتمان تکنوکراتیک-نئولیبرال که ساکنان را به «داده آماری» یا «مصرف‌کننده خدمات» تقلیل داده و نابرابری فضایی را بازتولید می‌کند. گفتمان عدالت نمادین/مشارکت صوری که در آن مشارکت مردمی در سطحی نمایشی و غیرواقعی باقی می‌ماند و گفتمان مشارکتی-عدالت‌محور که گرچه کوشیده مفاهیمی چون «توانمندسازی»، «حق به شهر» و «مشارکت واقعی» را وارد ادبیات سیاست‌گذاری کنند، اما در عمل ساختارهای متمرکز مانع تحقق آن شده و مشارکت مردمی در سطحی نمایشی باقی مانده است. درمجموع، نتایج حاکی از آن است، تغییرات زبانی و گفتمانی سیاست‌ها به اصلاح ساختارهای نهادی و توزیع واقعی قدرت منجر نشده و عدالت فضایی همچنان در سطح شعار باقی مانده و سکونتگاه‌های غیررسمی در ایران محصول گفتمان‌ها و ساختارهای قدرتی‌اند که نابرابری فضایی و اجتماعی را بازتولید می‌کنند. این مطالعه با روشن‌ساختن سازوکارهای پنهان بازتولید نابرابری، چارچوبی انتقادی برای بازاندیشی در سیاست‌های شهری ایران و حرکت به‌سوی حکمرانی مشارکتی و عادلانه‌تر فراهم می‌آورد.