فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از افسانه­هایی که حول اسطورۀ «میترا» شکل گرفته، نبرد او با ایزد خورشید در شب میلاد است. در فصل سی­و­دوم سفر پیدایش عهد عتیق نیز افسانه­ای از نبرد یعقوب با الوهیم (ایزد) نقل شده است که از نظر سبک، مضمون و ویژگی­های نسبت داده­شده به خداوند، قطعاً به عهد عتیق تعلق ندارد؛ اما از نظر عناصر روایت، شباهت بسیاری با روایت «آیین مهر» دارد. برخی از این عناصر مشترک عبارت­اند از: مبارزه با ایزد، شب (آغاز نبرد)، آب، خورشید و صبح (پایان نبرد). مهم‌ترین عنصر اساطیری مشترک در این دو روایت، اعطای فره (برکت) است. با این تفاوت که در برشیت، الوهیم برکت را به یعقوب اعطا می‌کند و در روایت افسانه­ای «میترا»، مهر پرتوهای نور و فرمانروایی آسمان را به خورشید عطا می‌کند. در این مقاله به بررسی عناصر مشترک و تفاوت­های این دو روایت خواهیم پرداخت. به­علاوه، با توجه به اینکه چنین روایاتی نمی­تواند محصول یک آیین توحیدی باشد، احتمال تأثیرپذیری از آیین­های هم­جوار، دور از ذهن نیست. لذا، در این مقاله تماس فرهنگی میان آیین میترا و یهود نیز از نظر تاریخی و جغرافیایی به­صورت مختصر بررسی شده است.