مقایسه سیاستهای کاهش برداشت آب و افزایش راندمان آبیاری: مطالعه موردی استان خراسان رضوی
نویسندگان
1 استادیار گروه تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد
2 استاد گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد
3 استادیار گروه تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران
4 استادیارگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه زابل
5 استادیار گروه اقتصاد کشاورزی،، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل،
doi
10.30490/aead.2020.275765.1040چکیده
به منظور مقایسه تأثیر سیاست کاهش برداشت آب از منابع آب زیرزمینی و سیاست افزایش راندمان آبیاری بر روی کسری مخازن آبهای زیرزمینی، میزان تولید، خالص واردات، خالص منافع اجتماعی و درآمد کشاورزان در استان خراسان رضوی، پنج شهرستان شامل: مشهد، سبزوار، نیشابور، تربتجام و تربتحیدریه انتخاب و تأثیر این سیاست ها با استفاده از نوعی مدل برنامهریزی ریاضی مثبت (PMP_GME) بررسی گردید. بررسی تأثیر کاهش برداشت آب نشان داد که این سیاست اگرچه میتواند باعث ایجاد تعادل در برداشت آب گردد و مصرف انرژی را تا 25 درصد کاهش دهد اما موجب کاهش تولید محصولات مهمی مانند گندم و افزایش هزینههای اجتماعی بخصوص کاهش درآمد کشاورزان و افزایش واردات میشود. بهطوری که هزینههای اجتماعی را بین 20 تا 43 درصد افزایش داده و هزینه هر متر مکعب آب صرفهجویی شده بین 4540 تا 6360 ریال خواهد بود. جایگزینی سامانههای جدید بجای قدیمی و افزایش راندمان آبیاری در حد پتانسیل بدون افزایش سطح زیر کشت، کسری مخزن را 94 درصد کاهش میدهد. با وجودی که بستن چاههای غیرمجاز از الزامات قانونی است اما اجرای آن نمیتواند موجب ایجاد تعادل در برداشت شود. جهت کسب نتیجه مطلوب لازم است تا ضمن بستن چاههای غیرمجاز نسبت به کاهش تدریجی پروانه چاههای مجاز اقدام نموده و با اعطای تسهیلات و خدمات مشاورهای کشاورزان را در جهت افزایش راندمان یاری نمود.
