جایگاه پله در پیوند با زندگی ساکنین خانه‌های تاریخی دزفول بر اساس مدل مکان کانتر (خانه‌های دوره‌های قاجار و پهلوی)

نویسندگان

1 استاد گروه معماری ، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

2 دانشجوی دکتری معماری اسلامی، گروه معماری ، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

3 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/jfaup.2024.359373.672875
چکیده

پله در خانه‌های ایرانی همچون خانه‌های تاریخی دزفول می‌تواند علاوه بر جنبۀ ارتباطی آن، تجربۀ زیستی متفاوتی را برای ساکنین آن رقم زند و در جایگاه مکان ارزیابی گردد. این پژوهش که قصد دارد با استفاده از مدل کانتر جایگاه پله را در خانه‌های تاریخی دزفول ارزیابی نماید، با رویکردی کیفی و با اتکا به روش تئوری داده بنیاد انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌‌ساختاریافته با ساکنین خانه‌ها، برداشت‌های پلانی و مشاهدات میدانی، حاصل و با کدگذاری تجزیه و تحلیل شدند. 26 نمونه از خانه‌هایی که معیارهای انتخاب پژوهش را داشته‌اند، شناسایی و مستندات لازم برای تحلیل یکایک آنها گردآوری شد. اصلی‌ترین معیارهای انتخاب نمونه‌ها، رواج در دورۀ زمانی خود و دسترسی به آنها بوده است. یافته‌ها حاکی از این است، نقش پله در سه دسته «فعالیت»، «کالبد» و «معنا» در برگیرنده مقولاتی است که بیش از یک فضای ارتباطی در خانه‌های تاریخی دزفول به ایفای نقش می‌پردازد. «اجتماع‌پذیری»، «سلسله‌مراتب فضایی»، «نماد و نشانه»، «هویت‌پذیری»، «خاطره‌انگیزی»، «تداوم و پیوستگی فضایی»، «مرزبندی» و «غنای بصری» از جمله نقش‌های پله در خانه‌های تاریخی دزفول هستند. بطور کلی پله در خانه‌های دزفول، با انطباق فعالیت‌های انسانی با کالبد معماری از طریق همگرایی سه مؤلفۀ مذکور سیستمی یکپارچه را پیکربندی نموده است.