فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چندی است که مفهوم ذهنیت در پژوهش‌های حوزه‌ی تاریخ معماری ایران به‌عنوان رویکردی مطالعاتی تحت عنوان تاریخ ذهنیت‌ عامه به‌کار بسته می‌شود. با وجود پژوهش‌هایی در تبیین رویکرد یادشده، چیستی مفهوم ذهنیت در ارتباط با معماری کمتر مورد توجه بوده‌است. در این نوشتار، ضمن معرفی مفهوم میان‌رشته‌ای «ذهنیت معماریانه» به‌عنوان مجموعه‌ افکار، باورها، نگرش‌ها، خیالات و آرزوهای مردم یک اجتماع در ارتباط با موضوعات معماریانه، با اتکا بر راهبرد پژوهش استدلال منطقی، ابتدا این مفهوم از طریق طرح مصادیق مختلف برای آن و با بهره‌گیری از استدلال استقرایی تثبیت شده، سپس با اتکا بر تبیین‌های صورت‌گرفته از مفهوم ذهنیت مبتنی بر نظریه ساخت اجتماعی واقعیت، و با بهره‌گیری از روش استدلال قیاسی، تبیین می‌گردد. برای روشن‌تر شدن ابعاد موضوع، مفهوم «پیرنشین» به‌عنوان یکی از مصادیق ذهنیت‌های معماریانه ایرانیان، انتخاب و تلاش می‌شود تا ابعاد مفهوم ذهنیت‌ معماریانه با اتکا بر ویژگی‌های این مصداق، وضوح بیشتری یابد. براساس نتایج پژوهش، ذهنیت‌های معماریانه، ساخت‌های اجتماعیِ زمان و مکانی مشخص، از واقعیات معماریانه‌اند؛ که به صورتی ناخودآگاه، شیوه‌های تفکر، تخیل، احساس‌کردن و کنش مردم آن زمان و مکان را در ارتباط با این واقعیات تحت تاثیر قرار می‌دهند. چنان‌که پیرنشین نیز می‌تواند ساخت اجتماعی دوران معاصر از سکوهای دوسمت ورودی بناهای تاریخی انگاشته شود.