عوامل موثر بر تحولات معماری اوایل قاجار منطقهی آذربایجان در بازخوانی فرایند شکل-گیری مدرنیته در معماری ایران
نویسندگان
1 کارشناس ارشد مطالعات معماری ایران، گروه معماری، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jfaup.2023.350871.672820چکیده
پژوهش حاضر با نگاهی انتقادی بر روایت های موجود از نحوه شکلگیری مدرنیته در معماری ایران، در تلاش است تا روایتی نو از طریق شناخت مولفههای موثر و تبیین نحوه تأثیر آنها بر این فرایند ارائه دهد. با توجه به یافته های اولیه به عنوان فرضیه تحقیق، میتوان تحولات صورت گرفته در معماری آذربایجان در اوایل قاجار (قرن 19م) را هم راستا با فرایند شکل گیری مدرنیته در معماری ایران دانست. لذا سوال کلیدی پژوهش این است که تا چه میزان میتوان آغاز ورود مفاهیم مدرن به معماری ایران را ناشی از درک نیاز به آن، توسط سران و سیاستمداران روشنفکر در آذربایجان دانست؟ این تحقیق به روش تفسیری- تاریخی با استناد به منابع دست اول، داده های جمعآوری شده را در سه مرحله (آگاهی یافتن از معماری نوین دنیا بخصوص جهان غرب، احساس نیازبه آن و اقدام مشابه) مورد تحلیل قرار داده تا به مرحله ی اشباع نظری متکی بر دادهها برسد. بر طبق این بررسی و تحلیلها، عوامل زمینهای (جنگ با روسیه و موقعیت ژئوپلیتیکی آذربایجان) و افرادِ تأثیرگذار (عباس میرزا، روشنفکران ایرانی اوایل قاجار، مشاوران خارجی و حتی فتحعلیشاه) در شکلگیری فرایند مدرنیته در معماری آذربایجان نقش اصلی را عهده دار بوده اند. پیامد این فرایند در دو بخش کلی اصلاح نواقص کاربریهای موجود و ایجاد بناها با کاربریهای جدید مورد نیاز در آذربایجان، بررسی و معرفیشدهاند.
