تفسیرِ مفهومِ مَشهدْ و بررسیِ سازوارهایِ آن با الگویِ شبستانِ نُه گنبد (مطالعهی موردی: مشهد حاجی پیاده بلخ)
نویسندگان
1 پژوهشگر دوره دکتری، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناس ارشد معمارى پایدار و طراحى منظر، گروه معمارى منظر، دانشکده پیاچنزا، دانشگاه پلى تکنیک میلان، پیاچنزا، ایتالیا
doi
10.22059/jfaup.2022.316920.672572چکیده
مقاله در پیشناختِ مفهوم مشهد و بررسی الگوی فرمی آن است. برایِ دستیابی به این شناختْ مصادیقِ مختلف تحلیل گردیده و الگو، مبانی و ریشههای هر یک موردِ مطالعه قرار گرفته است. بررسی الگوهایِ فُرمیِ مشهدْ حاکی از دو گونهی، قبهای و شبستان نُهبخشی است. بخشِ مطالعه موردیِ پژوهش بهتوصیفِ مشهد حاجی پیاده بَلخ بهعنوانِ مصداقی با الگو و کارکرد مشابه اختصاص دارد. هدفِ تحقیق، تبیینِ مفهوم مشهد از جنبهی ساختاری-عملکردی و بررسی سازوارهایِ آن با الگوی شبستان نُهگنبد است؛ که با روشِ تفسیری-تاریخی و موردکاوی در پی پاسخ به سه سؤال است: 1)به لحاظِ عملکردیْ چه مفاهیمی از کاربردِ مشهد قابل بازخوانی است؟ 2)چه سازوارهای بین شبستان نُهگنبد با مفهوم مشهد و سیرِ تکامل و تداوم آن وجود دارد ؟ 3)بهعنوانِ یک مطالعه موردی: بنابر تفسیرِ تاریخیِ مشهد حاجی پیاده بلخ، چه سازوارهای بین شبستان نُهگنبدیِ آن با مفهوم مشهد وجود دارد؟ نتایج تحقیق نشان داد که مفهومِ مشهد، الزاماً اشارهای صرف به آرامگاه نیست؛ بلکه میتواند واجد صُورتی نمادین و یادمانی هم باشد که در بسیاری از مصادیقْ مُقدم بر جنبه زیارتگاهی آن است. در مواردی مفهومِ مشهد همراه با الگوی شبستان نُهگنبد ساختار مییابد. همچنین این تحقیق، مشهد حاجی پیاده بلخ را در هر سه دورهیِ ساخت و تغییر، دارای هویتی متناظر با مفهوم مشهدْ مییابد.
