فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مرزه جنگلی (Satureja mutica) از گیاهان دارویی با ارزش و بومی ایران و از خانواده نعناعیان است. این پژوهش از بهار (اردیبهشت ماه) 1401 تا پاییز (مهرماه) 1402 در شهرکرد به صورت کرت‌های یکبار خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام گردید. تیمارهای دوره آبیاری (3، 6 و 9 روز یکبار) در کرت‌های اصلی و محلول‌پاشی برگی محرک‌های آلی (کیتوزان، اسید سالیسیلیک و فنیل آلانین) و الکلی (متانول، اتانول و استون) در کرت‌های فرعی قرار گرفتند. در هر سال، در سه مرحله (قبل از گلدهی، شروع گلدهی و 50 درصد گلدهی) محلول‌پاشی انجام شد و در زمان گلدهی اقدام به برداشت شد. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، محرک‌های آلی و الکلی به‌طور معنی‌داری بر صفات مورفوفیزیولوژیکی و اسانس مرزه جنگلی تأثیر داشتند. بالاترین محتوای کلروفیل (1/29-1/31 میلی‌گرم در گرم وزن تر) و فنل (2/23-2/11 میلی‌گرم در گرم وزن تر) در تیمارهای کیتوزان (0/25 گرم در لیتر) و فنیل آلانین (1 گرم در لیتر) تحت دوره آبیاری 3 و 6 روز به ‌دست آمد. بیشترین میزان اسانس (1/31-1/21 درصد) در گیاهان تحت تیمار با کیتوزان (0/25 میلی‌گرم در لیتر)، اتانول (10درصد) و اسید سالیسیلیک (1/5 میلی مولار) با دوره آبیاری 3 روز یکبار بوجود آمد. مونوترپن‌های حلقوی عامل اصلی تعیین کننده کیفیت شامل تیمول (41/12-41/3 درصد)، پی-سایمن (32/1-33/9 درصد)، گاما-ترپینن (18/91-19/11 درصد)، کارواکرول (3/12-3/91 درصد)، آلفا-ترپینن (3/12-2/93 درصد) بودند. استفاده از کیتوزان با غلظت 0/25 گرم در لیتر می‎تواند نقش مؤثری در بهبود صفات مورفوفیزیولوژیکی و اسانس مرزه جنگلی تحت شرایط اقلیمی سرد و نیمه خشک داشته باشد.