تجزیه چند متغیره ژنوتیپ‏های جدید گندم دوروم(Triticum durum L.) در شرایط آبیاری کامل و تنش خشکی انتهای فصل

نویسندگان

1 گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران

2 گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه ژنتیک و به‏نژادی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

4 موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

doi
10.22034/csrar.2025.364731.1279
چکیده

در این مطالعه جهت بررسی روابط صفات با استفاده از تجزیه‏های چند متغیره، 11 رقم و لاین گندم دوروم شامل: شتردندان، IDSN-2، IDYN-20، IDYN-35، IDYN-19، کرخه، بهرنگ، دنا، آریا، شبرنگ و هانا به همراه سه رقم گندم نان شامل: سیروان، چمران 2 و مهرگان در دو شرایط آبیاری کامل و قطع آبیاری بعد از مرحله گرده افشانی بصورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار به مدت دو سال زراعی در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج ضرایب همبستگی پیرسون بین صفات مورد مطالعه در شرایط آبیاری کامل نشان داد که عملکرد اقتصادی همبستگی مثبت و معنی‌داری با تعداد سنبله در بوته و شاخص برداشت و در شرایط تنش نیز همبستگی عملکرد دانه با تعداد سنبله در بوته، شاخص برداشت و وزن هزار دانه مثبت و معنی‌دار بود. بر اساس نتایج تجزیه رگرسیون گام ‌به ‌گام برای عملکرد اقتصادی در شرایط آبیاری کامل، ارتفاع بوته به عنوان تنها متغیر مؤثر وارد مدل شده و 69/7 درصد از تغییرات عملکرد دانه را توجیه کرد. در شرایط تنش، سه متغیر تعداد دانه در سنبله، تعداد بوته و وزن هزار دانه به ترتیب وارد مدل شدند و در مجموع 98/4 درصد از تغییرات عملکرد اقتصادی را توجیه کردند. تجزیه به عامل‏ها نشان داد در شرایط آبیاری کامل و تنش چهار عامل اول توانستند به ترتیب 88/2 و 88/7 درصد از تغییرات داده‌ها را تبیین کنند. نتایج تجزیه خوشه‌ای برای گروه‌بندی ژنوتیپ‌های مختلف در شرایط آبیاری کامل و تنش باعث ایجاد 3 گروه شد.