ارزیابی پارامتر‎های ژنتیکی عملکرد و صفات مهم زراعی ژنوتیپ‎های گلرنگ حاصل از تلاقی رقم امید بخش 93 × آمریکایی تحت تنش خشکی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژنتیک و به نژادی گیاهی، گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

2 گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

3 پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی، پژوهشگاه افضلی‌پور، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

4 پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی، پژوهشگاه افضلی‌پور، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

5 گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

doi
10.22034/csrar.2024.386168.1321
چکیده

به‎منظور مطالعه نوع عمل ژن‎ها برای صفات کمی گلرنگ، ابتدا دو ژنوتیپ رقم امید بخش 93 و آمریکایی تلاقی داده شد. سپس والدین همراه با نسل‎های F1، F2، BC1.1 و BC1.2 حاصل از تلاقی فوق در شرایط تنش خشکی و در قالب طرح بلوک‎کامل تصادفی با دو تکرار در مزرعه تحقیقاتی پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی دانشگاه شهید باهنر کرمان در سال 1400-1401 مورد بررسی قرار گرفتند. در مرحله 10 درصد تکمه‎دهی و تا مرحله رسیدگی کامل، تنش خشکی اعمال شد. صفات ارتفاع بوته، SPAD، تعداد شاخه فرعی، تعداد غوزه، عملکرد تک بوته، روز تا 50 درصد تکمه‌دهی و روز تا 50 درصد گل‎دهی اندازه‎گیری شدند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تفاوت معنی‎داری بین میانگین مربعات نسل‎ها برای تمامی صفات وجود داشت. همچنین نتایج تجزیه میانگین نسل‎ها نشان داد که در شرایط عدم تنش (نرمال) بیشتر صفات به جزء تعداد شاخه فرعی و تعداد غوزه، کای اسکوئر و آزمون مقیاس انفرادی آنها معنی‌دار نشد و تحت کنترل ژنتیکی مدل سه پارامتری افزایشی - غالبیت قرار گرفتند. همچنین در شرایط تنش خشکی نیز در کنترل وارثت تمامی صفات کای اسکوئر و آزمون مقیاس (A، B،  Cو D) آنها معنی‎دار شد. علامت مخالف h و l در صفات ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی و تعداد غوزه در شرایط تنش خشکی نشان‎دهنده اپیستازی از نوع مضاعف می‌باشد. این نوع از اپیستازی با کاهش تنوع در نسل F2 و نسل‎های بعد سبب اختلال در فرایند گزینش می‎گردد و نشان دهنده پیچیدگی کنترل ژنتیکی این صفات در این تلاقی می‎باشد.