بازخوانی کهن‌الگوی گرگ در فیروزشاه‌نامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام

2 استادیار تاریخ دانشگاه علامه طباطبایی

doi
چکیده

از رویکردهای مهم در بررسی متون داستانی عامه، مطالعۀ رمزگونه و معنادار جهان ذهنی آن است؛ جهانی که از تاریخ فرهنگی سخن می­گوید. این موضوع با درک و دریافت معنای عناصر سازندۀ داستان­ ها ممکن و میسر است و به عمق و ریشه­های انسجام­ بخش و معنابخش عناصر مختلف داستان، یعنی ک هن­الگوهای ذهنیت جمعی و مفاهیم مشترک دنیای ذهنی ملت­ها راه می­برد. پژوهش پیش­ِرو با رویکرد پدیدارشناسانه و با نظر به پیشینۀ­ کهن‌الگوی «ماده­گرگ» در فرهنگ و ادب ایران سعی بر آن دارد تا ریشه­ های نقش­مندشدن گرگانه در فیروزشاه­نامه را روشن کند. کهن­ الگوی ماده­گرگ به گونه­ای معنادار در داستان فیروزشاه­نامهتبلور یافته است. تفسیر پدیدارشناسانۀ حضور زنی سال­خورده در جایگاه مادری فرزنداز­دست­داده به نام «گرگانه» گویای این مدعاست. دو سطح افسانه­ای (درندگی گرگ) و اسطوره­ای(ماده‌گرگ و توتم ترکان) در این شخصیت هویداست. ماده­گرگ در فیروزشاه­نامه از شخصیت­های منفی است، سرانجام ناخوشایندی دارد و با آنچه در ذهنیت ایرانیان و ترکان از کهن‌الگوی گرگ و ماده‌گرگ وجود دارد، مطابقت می­کند. همچنین این شخصیت با کهن‌الگوی زن وحشی نیز برابری می­کند.