فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ختمی خبازی از تیره ختمی و از مهم‎‌ترین گیاهان دارویی است که به‎‎‌صورت وحشی وجود داشته و در طب سنتی در درمان بسیاری از بیماری‎ها به‌کاربرده شده است. این بررسی با هدف مطالعه شاخص‎های فیزیولوژیک و مورفولوژیکی در ارزیابی 9 اکوتیپ مختلف ختمی خبازی ایران در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار به‌صورت گلدانی اجرا شد. بیشترین قطر ساقه (9/58 میلی‎متر)، طول ریشه (61/22 سانتی‎متر)، وزن ‌تر ریشه (18/86 گرم)، وزن خشک ریشه (4/84 گرم) و محتوای پرولین (0/614) متعلق به اکوتیپ مشهد بود. تعداد برگ، همبستگی منفی و معنی‌داری با وزن تر گیاه داشته، درحالی‌که با ارتفاع گیاه و وزن خشک اندام هوایی دارای همبستگی مثبت و معنی‌داری داشته است. بیشترین همبستگی در صفات مورفولوژیک بین وزن‌تر با وزن خشک ‌ریشه (0/01> P) و در صفات فیزیولوژیک بین کارتنوئید و کلروفیل (0/05> P) بود. بیشترین تعداد گل و بیشترین تعداد بذر در بوته نیز در اکوتیپ‌های بندرعباس و تربت‌حیدریه بود. بر اساس رگرسیون گام‌به‌گام در مدل‎های ارائه‌شده، وزن‌تر ریشه و وزن خشک گیاه بیشترین تأثیر مثبت را بر طول ریشه داشته اما قطر ساقه و وزن‌تر گیاه بیشترین تأثیر منفی بر طول ریشه را داشته‎اند. کلروفیل b بیشترین تأثیر منفی و مستقیم بر عملکرد پرولین را داشته اما کلروفیل a، کارتنوئید، کربوهیدرات و پروتئین کل به ترتیب بیشترین تأثیر مثبت بر عملکرد پرولین را داشته‌اند. بر اساس نتایج تحقیق حاضر، اکوتیپ مشهد از لحاظ اکثر صفات مورفوفیزیولوژیک نسبت به سایر اکوتیپ‎ها در سطح بالاتری بود و در نتیجه جهت توسعه و اصلاح ختمی خبازی، اکوتیپ مشهد به‌عنوان یکی از والدین اصلی اصلاحی پیشنهاد می‌گردد.