ارزیابی خصوصیات اقتصادی و بوم‌شناختی نظام تولید گندم در منطقه سیستان با استفاده از تکنیک روش امرژی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

2 گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

3 گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

4 گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

doi
10.22034/csrar.2023.375746.1299
چکیده

 گندم، مهم‌ترین محصول زراعی سیستان است که بسته به وجود آب، معیشت جمعیت زیادی از کشاورزان منطقه را تأمین می‌کند؛ بنابراین تداوم تولید این محصول هم به لحاظ تأمین بخشی از نیاز غذایی خانواده‌ها و هم درآمدی که بابت فروش آن عاید تولیدکنندگان می‌شود از اهمیت بالایی برخوردار است. از این‌رو تصمیم گرفته شد تا پایداری تولید گندم در منطقه با استفاده از تکنیک تحلیل امرژی و شاخص‌های وابسته به این روش مورد ارزیابی قرار گیرد. اطلاعات مورد نیاز برای رسیدن به این هدف در سال زراعی 1400-1399 از سطح 285 مزرعه گندم منطقه جمع‌آوری شد. این تعدا از طریق فرمول کوکران مشخص و کشاورزان از طریق روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. اطلاعات جمع‌آوری شده به دو گروه محیطی و اقتصادی تقسیم شدند که از مجموع این ورودی‌ها (1016×5/35 ام ژول خورشیدی در سال) سهم نهاده‌های محیطی قابل توجه بود و نهاده‌های اقتصادی تنها حدود 15 درصد از منابع را به خود اختصاص دادند. تأثیر زیاد نهاده‌های محیطی در روند تولید موجب شد تا مقدار شاخص‌های EYR و EIR در وضعیت مطلوبی قرار گیرد. این سامانه تحت حمایت 34 درصدی منابع تجدیدپذیر قرار داشت. این موضوع موجب شد تا نظام تولیدی با توجه به شاخص نسبت بارگذاری محیطی اصلاح شده، رفتار منعطف‌تری با بوم‌نظام‌های اطراف داشته باشد. با توجه به اینکه نهاده‌های محیطی غیرقابل تجدید به ویژه فرسایش خاک، تأثیر زیادی در فرایند تولید داشت، اقدامات مدیریتی جهت حفظ بقایای گیاهی در داخل مزرعه تأثیر مثبتی در تداوم تولید گندم منطقه دارد.