ارزیابی کارایی شاخص‌های WAASB، WAASBY و مدل اثرهای مختلط خطی (LMM) برای شناسایی ژنوتیپ‌های عدس پر محصول سازگار با مناطق دیم

نویسندگان

1 بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران

2 موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، معاونت سرارود، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران

3 بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‎آباد، ایران

doi
10.22034/csrar.2024.376438.1301
چکیده

 ادغام دو روش ارزیابی پایداری بهترین پیش بینی‎های نااریب خطی (BLUP) و اثرات اصلی جمع پذیر و برهمکنش‎های ضرب پذیر (AMMI) در آزمایش‎های ناحیه‎ای بر پایه شاخص پایداری میانگین وزنی نمرات مطلق (WAASB)، به ارزیابی بهتر ژنوتیپ‎های گیاهی و دستیابی به نتایج دقیق‎تر کمک می‎کند. در پژوهش حاضر پایداری 18 ژنوتیپ پیشرفته عدس، در سه منطقه خرم‌آباد (لرستان)، زنجیره (ایلام) و سرارود (کرمانشاه) طی سه سال زراعی (1389-92) در قالب طرح بلوک‎های کامل تصادفی با سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفت. با توجه به معنی‌دار بودن برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر پایه نتیجه آزمون درست نمایی نسبی (LRT)، امکان تجزیه داده‌ها به روش BLUP وجود داشت. بر این اساس بالاترین عملکرد دانه پیش‌بینی‌شده با روش BLUP مربوط به ژنوتیپ 2 و پس از آن ژنوتیپ‎های 4، 19، 5 و 1 بودند که عملکرد دانه پیش‌بینی‌شده بیشتر از میانگین کل داشتند. به‌منظور فراهم کردن امکان گزینش هم‌زمان بر اساس عملکرد و پایداری، با تلفیق دو شاخص عملکرد دانه و پایداریWAASB، شاخص WAASBY به دست آمد. با در نظر گرفتن سهم 50 درصد برای هر یک از دو جزء عملکرد و پایداری، 14 ژنوتیپ دارای WAASBY بالاتر از میانگین بودند. مقدار WAASBY به‌ویژه در مورد ژنوتیپ‎های 19، 2، 4، 6، 1، 3 و 11 به‌طور قابل توجهی بالاتر از سایر ژنوتیپ‎ها بود و بر این اساس به‌عنوان بهترین ژنوتیپ‎ها شناسایی شدند. در مجموع با توجه به استفاده از مدل مختلط و همچنین تمام مؤلفه ها در محاسبه شاخص WAASBY، به نظر می‎رسد که این شاخص برتر از سایر شاخص‎ها باشد.