ارزیابی اثر اندازه مزرعه بر کارایی مصرف منابع و پایداری تولید سیب زمینی با استفاده از تحلیل امرژی (مطالعه موردی: شهرستان فریمان)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زراعت، گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران

2 گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران

3 بخش تحقیقات علوم زراعی- باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران

4 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، ایستگاه تحقیقات منابع طبیعی و علوم دامی سبزوار، سبزوار، ایران

5 گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران

doi
10.22034/csrar.2023.376465.1302
چکیده

با هدف تبیین وضعیت پایداری در مزارع سیب زمینی با سطح زیر کشت مختلف، مطالعه‌ای با استفاده از تحلیل امرژی در شهرستان فریمان در سال زراعی 99-1398 انجام شد. جمع‌آوری اطلاعات در نظام‎های مختلف تولید سیب‌زمینی از مزارع کوچک، متوسط و بزرگ (به ترتیب 30، 15 و 5 مزرعه بر اساس فرمول کوکران) با استفاده از پرسش‌نامه‌ها صورت گرفت. برای محاسبه شاخص‌های امرژی، نهاده‌های مورد استفاده در نظام‌های مورد بررسی به چهار دسته نهاده‌های محیطی تجدیدپذیر رایگان، نهاده‌های محیطی تجدیدناپذیر رایگان، نهاده‌های غیر رایگان تجدیدپذیر و نهاده‌های غیر رایگان تجدیدناپذیر تقسیم شد و از داده‌های جمع‌آوری شده برای محاسبات شاخص‌های امرژی استفاده شد. نتایج این تحقیق نشان داد که نظام‎های مختلف تولید سیب‌زمینی تأثیر متفاوتی بر سهم منابع مختلف از امرژی کل دارند. کشت در مزارع کوچک بر عکس مزارع بزرگ کمترین میزان امرژی را برای تولید محصول نیاز داشت. به‌علاوه، کشت در مزارع بزرگ از نظر منابع خریداری‌شده به کشت در مزارع متوسط شباهت بیشتری داشت. از سوی دیگر، مزارع بزرگ بر اساس شاخص نسبت بارگذاری محیطی دارای پایداری تولید بالایی در مقایسه با مزارع کوچک بودند و اختلاف قابل توجه‌ای با مزارع متوسط نداشتند. از آن‌جا که عملکرد اقتصادی مزارع بزرگ بسیار بیشتر از عملکرد اقتصادی مزارع متوسط و کوچک بود، سایر شاخص‌های امرژی به جز تجدیدپذیری در مزارع بزرگ نیز بالاتر از مزارع متوسط و کوچک بود. بر این اساس، کشت در مزارع بزرگ با استفاده از مکانیزاسیون بیشتر در این منطقه سبب بهبود عملکرد به‌همراه حفظ پایداری سیستم تولید شده است.