فراتحلیل اثر تنش خشکی بر عملکرد برخی گیاهان مهم علوفهای-دانهای در ایران
نویسندگان
1 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
2 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
3 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
4 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
5 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
6 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
7 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
8 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
9 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
10 بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران
11 گروه علوم زراعی و اصلاح نباتات، دانشکدگان ابوریحان، دانشگاه تهران، پاکدشت، ایران
doi
10.22034/csrar.2022.325559.1183چکیده
این مطالعه بهمنظور فراتحلیل پژوهشهای انجامشده درباره تأثیر تنش خشکی بر عملکرد دانه و علوفه چند گیاه زراعی مهم انجام شد. در این بررسی دادههای بهدستآمده از 145 مورد گزارش نهایی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و مقالات منتشر شده طی دهه اخیر شامل سورگوم دانهای (18 مطالعه)، سورگوم علوفهای (21 مطالعه)، ذرت دانهای (28 مطالعه)، ذرت علوفهای (23 مطالعه)، ارزن دانهای (18 مطالعه)، یونجه (17 مطالعه) و شبدر (20 مطالعه) مورد فراتحلیل قرار گرفتند. بر اساس نتایج، تأثیر کلی تنش خشکی بر عملکرد هر هفت محصول سورگوم دانهای (16/30-)، سورگوم علوفهای (18/27-%)، ذرت دانهای (31/75-%)، ذرت علوفهای (33/24-%)، ارزن دانهای (25/66-%)، یونجه (30/79-%) و شبدر (32/14-%) معنیدار بود. میزان اُفت عملکرد در ذرت دانهای و علوفهای، یونجه و شبدر تحت تمام سطوح تنش خشکی معنیدار بود، درحالیکه عملکرد سورگوم (دانهای و علوفهای) و ارزن دانهای فقط در شرایط تنش خشکی شدید بهطور معنیداری کاهش یافت. عملکرد سورگوم دانهای و علوفهای، ذرت دانهای و علوفهای، ارزن دانهای، یونجه و شبدر تحت تنش خشکی متوسط بهترتیب 10/03، 11/84، 18/21، 20/27، 14/13، 19/74 و 20/37 درصد و تحت تنش خشکی شدید بهترتیب 21/98، 25/41، 39/09، 41/37، 32/55، 40/13 و 42/08 درصد کاهش یافت؛ بنابراین در مناطق مواجه با محدودیت منابع آبی، امکان کشت و توسعه ذرت دانهای و علوفهای، یونجه و شبدر بدون کاهش معنیدار عملکرد وجود ندارد. به طور کلی با توجه به یافتههای این فراتحلیل در مناطقی که احتمال ایجاد شرایط تنش خشکی وجود دارد، کشت سورگوم و ارزن با تحمل آستانه تنش خشکی متوسط قابل توصیه خواهد بود.
