شناسایی مؤلفه های خودرهبری دانشجویان

نویسندگان

1 استاد دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری مدیریت آموزش عالی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

3 استاد دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

4 دانشیار دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران

doi
چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه‌های خودرهبری دانشجویان بود. با اتخاذ رویکرد کیفی از روش نظریه زمینه ­ای روشمند برای تحلیل نظر صاحبنظران استفاده شد. با چارچوب نمونه ­گیری هدفمند و با استفاده از روش نمونه­ گزینی گلوله برفی با 20 صاحبنظر در حوزۀ آموزش عالی مصاحبه صورت گرفت. به­منظور دستیابی به اهداف پژوهش و جمع­ آوری داده‌ها و اطلاعات، ابزار پژوهش مصاحبه بود که با به ­کارگیری مثلث بندی؛ یعنی مصاحبه عمیق اکتشافی نیمه ساختمند، گروه ­های کانونی و نیز بررسی ادبیات و پیشینۀ پژوهش داده‌ها جمع­ آوری شد. داده­ ها با استفاده از روش تحلیل محتوا در رویکرد نظریه داده­ بنیاد در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تجزیه و تحلیل شدند. در پژوهش حاضر پدیدۀ محوری، مفهوم خودرهبری دانشجو انتخاب شد. یافته ­ها نشان داد که مشارکت اعضای هیئت علمی مجرب در تدوین برنامه­ های خودرهبری، ایجاد زمینه­ های خودباوری و خودرهبری از طریق برنامه ­های درسی دانشگاهی و تعامل متقابل استاد و دانشجو و طراحی آموزش­ های مرتبط با تقویت توانمندی­­ های رفتاری از جمله خودرهبری و خودتنظیمی دانشجویان در کلاس­ های درس از شرایط علی اثرگذار بر خودرهبری دانشجویان است. در کنار عوامل علّی، سازه ­های محیطی متعددی در سه حوزه عوامل درون دانشگاهی، عوامل برون دانشگاهی و عوامل آموزشی وجود دارد که در تحقق یافتن هدف ایجاد خودرهبری دانشجو نقش مهمی دارد. همچنین سبک رهبری و مدیریت دانشگاه ­ها، مشارکت دانشجو و مهارت­ های اجتماعی، عوامل   زمینه­ ای مؤثر بر خودرهبری دانشجوست. از نظر صاحبنظران لزوم توجه به خودرهبری دانشجویان یکی از وظایف مهم مسئولان آموزش عالی است. دانشگاه ­ها باید به­ گونه ‏ای مدیریت و رهبری شوند که خودرهبری به ­عنوان یک فرهنگ و بخشی از فعالیت­ های روزانۀ دانشجویان درآید و به­ عنوان ارزش افزوده برای همۀ اعضای هیئت علمی و دانشجویان مطرح شود.