مسائل جامعه شناختی استقلال دانشگاه در ایران؛ یک مطالعه کیفی

نویسندگان

1 دکتری مدیریت آموزش عالی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 استادیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

3 استادیار گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

4 استاد گروه مدیریت آموزشی، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

doi
چکیده

پیش ­نیاز موفقیت آموزش عالی استقلال دانشگاه توأم با آزادی علمی است. استقلال دانشگاه عقیده قلبی همه دانشگاهیان در مؤسسات آموزش عالی سراسر جهان است. قوانین و شرایط اجتماعی که دانشگاه ­ها در آن فعالیت می­ کنند، بسیار متنوع است و رابطه بین دولت و مؤسسات آموزش عالی می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد و لذا، الگویی واحد برای همه وجود ندارد و نمی‌توان ویژگی‌های استقلال دانشگاه‌های یک کشور را برای کشور دیگر در نظر گرفت. پژوهش حاضر با هدف فهم و تبیین ضعف تحقق استقلال دانشگاهی مطلوب در نظام آموزش عالی ایران از نظر جامعه­ شناختی و بر اساس رویکرد روث وداک از روش تحقیق تحلیل گفتمان انتقادی شکل گرفت. اسناد و متون مورد مطالعه این پژوهش شامل کلیه متون و منابع نوشتاری و گفتاری بود که درباره شرایط استقلال دانشگاهی در ایران مطرح هستند. یافته ­های پژوهش نشان داد که بیشتر مشکلات استقلال دانشگاهی ایران به ترتیب به دوازده دلیل از ریشه­ های جامعه­ شناختی مرتبط با استقلال سازمانی، علمی، مالی و استخدامی برمی­ گردد. در بخش پایانی راهبردهای سیاستی برنامه ­ریزی و پاسخگویی مناسب دانشگاه‌ها برای کسب اعتماد بیشتر دولت و جامعه، تعدیل توأمان نگرش ­های سیاسی دولتی و نگرش‌های رابطه­ ای دانشگاهی برای افزایش استقلال استخدامی، بازنگری دیدگاه سنتی و دولت­ گرا در آموزش عالی و تأکید هر چه بیشتر بر اخلا­ق­ مداری و ارزش‌های اخلاقی در آموزش عالی برای احیای استقلال دانشگاهی در ایران پیشنهاد شده است.