فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و اهداف: عملکرد آفتابگردان به شدت تحت تأثیر میزان دسترسی به آب به ویژه در شرایط تنش خشکی قرار دارد. تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی مانند سیتوکینین‌ها و اسید سالیسیلیک می‌توانند با تقویت فرآیندهای فیزیولوژیکی، تحمل گیاه به تنش و عملکرد آن را بهبود دهند. این مطالعه با هدف بررسی اثرات فواصل مختلف آبیاری و کاربرد برگی این هورمون‌ها بر رشد، عملکرد بذر و عملکرد روغن آفتابگردان در شرایط بدون تنش و تنش خشکی انجام شد. مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت طرح کرت‌های خرد شده بر پایۀ طرح بلوک‌های کامل تصادفی در دانشگاه شهید چمران اهواز در سال زراعی 1401-1400  انجام شد. فواصل آبیاری به عنوان کرت‌های اصلی و تیمارهای هورمونی به عنوان کرت‌های فرعی در نظر گرفته شدند. عامل اصلی شامل سه دور آبیاری (۸، ۱۲ و ۱۶ روز) و عامل فرعی شامل پنج تیمار هورمونی شامل شاهد (بدون هورمون )، سیتوکینین در غلظت‌های ۲۵ و ۵۰ میکرومول بر لیتر، و اسید سالیسیلیک در غلظت‌های ۲۰۰ و ۴۰۰ میلی‌مول بر لیتر بود. یافته‌ها: افزایش دور آبیاری از ۸ روز به ۱۲ و ۱۶ روز باعث کاهش معنی‌دار ارتفاع گیاه، قطر ساقه، تعداد دانه در هر بوته، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، عملکرد زیست‌توده، عملکرد روغن و درصد روغن شد، در حالی که تعداد دانه‌های پوک افزایش یافت. نتایج نشان‌دهندۀ اثر منفی افزایش دور آبیاری بر رشد و عملکرد دانۀ آفتابگردان بود. با این حال، کاربرد تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی تا حدی این اثرات نامطلوب را کاهش داد. در دور آبیاری ۱۶ روز، عملکرد دانه نسبت به شاهد به ترتیب با کاربرد سیتوکینین در غلظت‌های ۲۵ و ۵۰ میکرومول بر لیتر و اسید سالیسیلیک در غلظت‌های ۲۰۰ و ۴۰۰ میلی‌مول بر لیتر به میزان ۶۹، ۷۲، ۳۷ و ۶۴ درصد افزایش یافت. علاوه بر این، کاربرد سیتوکینین در غلظت ۵۰ میکرومول بر لیتر در دورهای آبیاری ۸، ۱۲ و ۱۶ روز باعث افزایش عملکرد دانه به ترتیب ۳۳، 5/16 و ۷۲ درصد شد. به طور مشابه، عملکرد روغن نیز نسبت به گیاهان فاقد تیمار هورمونی به میزان 5/33، 5/19، ۵۰ و ۲۴ درصد بهبود یافت که نقش مثبت سیتوکینین را در بهبود عملکرد تحت شرایط بهینه و تنش خشکی نشان می‌دهد.نتیجه‌گیری: سیتوکینین و اسید سالیسیلیک را می‌توان به عنوان راهبردی مؤثر برای بهبود تخصیص مواد فتوسنتزی، عملکرد دانه و عملکرد روغن در آفتابگردان تحت هر دو شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی در نظر گرفت. اگرچه هر دو هورمون اثرات مفیدی نشان دادند، اما سیتوکینین در غلظت ۵۰ میکرومول بر لیتر مؤثرترین تیمار بود.