فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و اهداف: شوری یکی از مهم‌ترین تنش‌های غیرزیستی محدودکننده تولید محصولات زراعی در جهان است. با توجه به گسترش روزافزون اراضی شور و هزینه‌های بالای اصلاح خاک، شناسایی ژنوتیپ‌های گیاهی متحمل به شوری از اولویت‌های اصلی در برنامه‌های به‌نژادی به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی تنوع ژنتیکی ده توده بومی ایرانی طالبی (Cucumis melo L.) در پاسخ به تنش شوری و شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به شوری انجام شد. مواد و روش‌ها: این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار، تحت شرایط کنترل‌شده گلخانه‌ای اجرا گردید. ده توده بومی خربزه و طالبی در سطوح مختلف شوری اعمال‌شده توسط کلریدسدیم (شامل شاهد بدون شوری و تیمارهای شور تا غلظت 150 میلی‌مولار) مورد بررسی قرار گرفتند. صفات مورفوفیزیولوژیک شامل وزن تر اندام هوایی، شاخص کلروفیل (SPAD)، درصد آب نسبی برگ (RWC)، شاخص پایداری غشاء (MSI)، نشت الکترولیت و غلظت سدیم و پتاسیم و نسبت K/Na در برگ‌ها اندازه‌گیری شد. یافته‌ها: تحت شرایط تنش شوری، بیشترین وزن تر اندام هوایی (5/346 گرم) و شاخص کلروفیل (3/69) در ژنوتیپ کالک سردشت در شرایط بدون شوری به‌دست آمد، در حالی که کمترین مقادیر این صفات در ژنوتیپ‌های تخمه آتا (47/38 گرم) و آموچی دراز (57/31 گرم) در غلظت 150 میلی‌مولار NaCl مشاهده شد. بیشترین درصد آب نسبی و شاخص پایداری غشاء در ژنوتیپ کالک قروه در شرایط شاهد و کمترین مقدار در ژنوتیپ تخمه آتا در بالاترین سطح شوری ثبت شد (به‌ترتیب 32/96 و 28/65 درصد)، در حالی که بیشترین نشت الکترولیت (76/99 درصد) نیز در همین ژنوتیپ و بالاترین سطح شوری مشاهده گردید. بیشترین غلظت سدیم (57/22 میلی‌گرم بر گرم وزن تر)، پتاسیم (48/27 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و نسبت K/Na (32/23) به‌ترتیب در ژنوتیپ‌های قبادلو، قصر شیرین و تخمه آتا به‌دست آمد، در حالی‌که کمترین مقادیر سدیم (94/0 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و پتاسیم (81/4 میلی‌گرم بر گرم وزن تر) نیز در ژنوتیپ تخمه آتا مشاهده شد. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی نتایج نشان‌دهنده وجود تنوع ژنتیکی قابل توجهی در میان توده‌های بومی طالبی مورد مطالعه در پاسخ به تنش شوری است. با توجه به عملکرد برتر ژنوتیپ‌های شالاغ و گرکه در اغلب صفات مورفوفیزیولوژیک تحت شرایط شور، این ژنوتیپ‌ها می‌توانند به‌عنوان منابع ژنتیکی ارزشمند در برنامه‌های به‌نژادی و به‌نژادی طالبی با هدف افزایش تحمل به شوری مورد استفاده قرار گیرند.