فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و اهداف: مدیریت بهینه نیتروژن از چالش‌های اساسی در تولید پایدار گیاهان دارویی است، زیرا علاوه بر افزایش عملکرد، نقش مهمی در کاهش مصرف نهاده‌های شیمیایی و آلودگی‌های زیست‌محیطی دارد. این پژوهش با هدف بررسی اثر سطوح مختلف کودهای آلی و شیمیایی و کاربرد تلفیقی آن‌ها بر عملکرد و شاخص‌های مختلف کارایی نیتروژن شامل جذب، مصرف فیزیولوژیک و بهره‌وری نیتروژن در گیاه دارویی رزماری (Rosmarinus officinalis L.) انجام شد. مواد و روش ها: آزمایش به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 16 تیمار و سه تکرار اجرا شد. تیمارها شامل V (ورمی کمپوست در دو سطح 5 و 15 تن در هکتار)، M (کود دامی در دو سطح 10 و 20 تن در هکتار) و NPK (به ترتیب از منابع کودی اوره، سوپرفسفات تریپل و اکسید پتاسیم حاوی 83٪ پتاسیم در دوسطح 25، 25، 50 و 50، 50، 100 کیلوگرم در هکتار) بودند. یافته ها: بیشترین ارتفاع بوته، عملکرد برگ و بیولوژیک، میزان جذب نیتروژن، کارایی جذب نیتروژن از تیمار ترکیبی کود دامی به میزان 10تن در هکتار+ N50P25K25  + ورمی‌کمپوست به میزان 5 تن در هکتار، به‌دست آمد. بیشترین کارایی بهره‌وری نیتروژن بر حسب عملکرد اسانس و عملکرد برگ به ترتیب با میانگین 001/0 و 14/0 گرم عملکرد به ازای گرم نیتروژن جذب شده از تیمار تلفیقی10 تن کود دامی + 5 تن ورمی‌کمپوست + NPK با نسبت‌های 50:25:25 (T15) و کمترین آن به ترتیب با میانگین 00043/0 و 06/0 گرم عملکرد به ازای گرم نیتروژن جذب شده از تیمار شاهد (T0) حاصل شد. نتیجه گیری: یافته‌های این پژوهش نشان داد که راهبرد تغذیه تلفیقی مبتنی بر ترکیب کودهای آلی و شیمیایی، نه‌تنها موجب افزایش عملکرد و شاخص‌های رشدی گیاه دارویی رزماری می‌شود، بلکه به‌طور معنی‌داری کارایی جذب، مصرف و بهره‌وری نیتروژن را نیز بهبود می‌بخشد. برتری تیمار تلفیقی شامل 10 تن در هکتار کود دامی، 5 تن در هکتار ورمی‌کمپوست و کود شیمیایی NPK با نسبت 50:25:25 بیانگر آن است که تأمین تدریجی عناصر غذایی از منابع آلی در کنار مصرف متعادل کودهای شیمیایی، نقش کلیدی در افزایش بازده مصرف نیتروژن و کاهش تلفات آن دارد. این رویکرد ضمن کاهش وابستگی به کودهای شیمیایی و محدود کردن پیامدهای منفی زیست‌محیطی نظیر آبشویی و آلودگی خاک، امکان دستیابی به تولید پایدار و اقتصادی گیاهان دارویی را فراهم می‌سازد. از این‌رو، مدیریت تلفیقی تغذیه می‌تواند به‌عنوان یک راهبرد مؤثر و قابل توصیه در سیستم‌های زراعی گیاهان دارویی، به‌ویژه در شرایط اقلیمی مشابه منطقه کرج، مورد توجه قرار گیرد. نتایج این مطالعه همچنین بر ضرورت بازنگری در الگوهای مصرف نیتروژن و حرکت به سمت سیستم‌های تغذیه‌ای پایدار با محوریت افزایش کارایی نهاده‌ها تأکید دارد.