فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و اهداف: مطالعه به­منظور بررسی تجزیه علیت میان عملکرد دانه و صفات وابسته به آن در ژنوتیپ­های بهاره کلزا اجرا گردید.   مواد و روش­ها: پژوهش در آبان­ماه 1399 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان با عرض جغرافیایی 31 درجه و 36 دقیقه، طول جغرافیایی 48 درجه و 53 دقیقه و با 22 متر ارتفاع از سطح دریا اجرا شد. آزمایش به­صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک­های کامل تصافی در سه تکرار اجرا شد. عامل اصلی شامل سه سطح بدون اعمال قطع آبیاری، قطع آبیاری مرحله گلدهی تا 50 درصد خورجین­دهی (تنش گلدهی) و قطع آبیاری خورجین­دهی تا برداشت (تنش خورجین­دهی) بود. آبیاری در طول دوره رویشی براساس نیاز آبی گیاه و بارندگی پاییزه انجام شد و در مراحل انتهایی رشد قطع آبیاری براساس مرحله­ی رشدی رقم مورد نظر صورت گرفت. تعداد 10 ژنوتیپ بهاره کلزا شامل لانگ­پاد ، آرام، آرجی­اس003، جانکوم، سولار، هایولا 4815 ، مهتاب، جولیوس، آگامکس  و سالا به عنوان عامل دوم در کرت­های فرعی قرار گرفتند. جهت محاسبه رگرسیون گام به گام از نرم افزار Spss نسخه 22 و همبستگی بین صفات، اشکال و انجام تجزیه علیت (تجزیه مسیر) از نرم افزار نرم­افزار R نسخه2. 2. 4  استفاده شد.    یافته­ها: نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام ژنوتیپ‌های کلزا در شرایط تنش خشکی انتهای فصل رشد نشان داد، عملکرد روغن و شاخص برداشت (تنش اعمال شده در مرحله خورجین­دهی تا برداشت) و شاخص برداشت و عملکرد بیولوژیکی (تنش اعمال شده در مرحله گل‌دهی تا 50 درصد خورجین­دهی) دو متغیر بسیار مهم هستند که عملکرد دانه را تعیین می کنند. وجود همبستگی ساده بالا و مثبت در شرایط تنش اول بین وزن هزار دانه (52/0)، عملکرد بیولوژیکی (78/0)، میزان روغن دانه (64/0) و تعداد خورجین در بوته (74/0) با میزان عملکرد دانه و در شرایط تنش مرحله­ی ­دوم همبستگی بالا و مثبت عملکرد دانه با صفت عملکرد روغن با مقدار (97/0)، شاخص برداشت با مقدار (78/0) و عملکرد بیولوژیکی با مقدار (64/0) مشاهده شد. نتایج تجزیه علیت ژنوتیپی در شرایط تنش مرحله اول و دوم نشان داد که بیشترین اثر مستقیم منفی طول خورجین با مقدار (917/0-) و طول دوره رسیدگی با مقدار (793/0-) و بیشترین اثر مثبت در تنش مرحله­ی اول از وزن هزار دانه با مقدار (678/0) و تنش مرحله­ی دوم از عملکرد روغن دانه با مقدار (379/0) مشاهده شد، همچنین بالاترین اثر همبستگی فنوتیپی در هر دو تنش اعمال شده از ویژگی شاخص برداشت در تنش اول و دوم به ترتیب با مقادیر (734/0- 00/1) حاصل شد. نتیجه­گیری: نتایج نشان داد در آنالیز همبستگی و تجزیه علیت، صفات شاخص برداشت، عملکرد روغن دانه، وزن هزار دانه، طول خورجین و طول دوره رسیدگی در هر دو شرایط تنش مرحله گلدهی تا 50 درصد خورجین­دهی و خورجین­دهی تا برداشت، بیشترین ارتباط را با میزان عملکرد دانه دارا بودند. بنابراین می­توان از صفات ذکر شده در جهت اصلاح ژنوتیپ­های کلزا بهره برد.