ارزیابی شاخصهای تحمل به خشکی ارقام نخود در رژیمهای مختلف آبیاری
نویسندگان
1 دانشیار اصلاحنباتات، بخش علوم کشاورزی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران.
doi
10.22034/saps.2024.58603.3122چکیده
مقدمه و اهداف: نخود سرشار از مواد مغذی است و در مقایسه با پروتئین حیوانی به عنوان یک منبع ارزان قیمت پروتئین، با کیفیت مطلوب عمل میکند، بنابراین برای امنیت غذایی در کشورهای در حال توسعه میتواند مفید واقع شود. نظر به محدودیت آب مورد نیاز برای آبیاری به ویژه مسئله کمبود آب در آینده و با توجه به کاهش میانگین نزولات آسمانی در سالهای اخیر لزوم انجام پژوهشهای کاربردی در زمینه خشکی اجتناب ناپذیر خواهد بود. مطالعه پیشرو با هدف غربالگری پاسخ تحمل به خشکی بعد از مرحله نیامدهی در ارقام مختلف نخود زراعی و انتخاب ارقام متحمل به خشکی، شناسایی مطلوبترین و پایدارترین شاخصهای متحمل به خشکی و اطلاع از روابط بین آنها جهت استفاده در برنامههای اصلاحی آتی جهت نیل به عملکرد بالاتر در واحد سطح طراحی و اجرا گردید. مواد و روشها: برای انجام این پژوهش هفت رقم نخود زراعی شامل ارقام یادگار، عادل، آنا، کسری، منصور، کاویان و آرمان تهیه و در سال زراعی 402-1401 با آرایش طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه آموزشی-پژوهشی دانشگاه پیام نور اسدآباد (همدان) کشت گردید. آزمایش فوقالذکر در دو شرایط رطوبتی شامل شرایط بدون آبیاری و شرایط با آبیاری تکمیلی در مرحله اواخر دوره نیامدهی به مرحله اجرا در آمد. یافتهها: نتایج نشان داد که در شرایط کشت نرمال، رشدونمو گیاه افزایش قابل توجهی در مقایسه با شرایط تحت تنش خشکی داشت و با توجه به نتایج حاصل در این مطالعه شاخص تحمل به تنش خشکی، شاخص تحمل، شاخص عملکرد، شاخص تحمل به تنش تغییر یافته تحت شرایط تنش، شاخص امتیازدهی تحمل تنش، شاخص میانگین بهرهوری، شاخص میانگین هارمونیک و شاخص میانگین هندسی بهرهوری مناسب تشخیص داده شدند. لذا این شاخصها قادر بودند ارقام متحمل به خشکی و دارای عملکرد مناسب و قابل قبول در هر دو شرایط محیطی مورد بررسی (آبیاری تکمیلی و تنش خشکی) را شناسایی کنند. ارقامی که توانستند در هر دو شرایط محیطی توسط شاخصهای مذکور مورد انتخاب قرار گیرند بهترتیب شامل ارقام یادگار، کسری و عادل بودند. نتیجهگیری: بر اساس نتایج حاصل از کلیه تجزیههای آماری نظیر تجزیه واریانس، مقایسه میانگینها، تجزیه همبستگی شاخصها، تجزیه بایپلات و تجزیه خوشه به ترتیب ارقام یادگار، کسری و عادل دارای بیشترین عملکرد دانه در واحد سطح بودند. استفاده از ارقام بیشتر جهت کشت در سالهای آتی با شرایط آبوهوایی متفاوت برای حصول نتایج ارزشمندتر قابل توصیه نهایی میباشد.
