ایران و کریدورهای ترانزیتی اوراسیا؛ رویای موقعیت یا واقعیت های ژئوپلتیکی
نویسندگان
1 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علومانسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
2 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علومانسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
doi
10.22059/jhgr.2025.380320.1008722چکیده
رقابت کشورهای جهان در قرارگیری در مسیرها و کریدورهای مبادلات تجاری و انرژی از اهمیت روزافزونی در مناسبات ژئوپلیتیکی بازیگران بینالمللی در سطوح جهانی و منطقهای برخوردار میباشد. نقش کانونی و محوری ایران در اتصال و پیوند بین کشورهای واقع در دو قاره مهم آسیا و اروپا و اطلاق هارتلند کریدوری جهان به آن، با چالشها و موانع متعددی در بعد ملی، منطقهای و جهانی مواجه میباشد. برایناساس، هدف این مطالعه، بررسی چالشها و مسائل داخلی ایران برای قرارگیری در مسیر کریدورهای بینالمللی از یکسو و موانع ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی منطقهای و بینالمللی فراروی ایران دراینارتباط میباشد. روش مطالعه مبتنی بر توصیف و تحلیل میباشد. یافتههای پژوهش در سه بخش وضعیت و عملکرد نقاط و شبکههای کریدوری داخل کشور، کریدورهای بینالمللی و منطقهای گذری از مسیر ایران و درنهایت، کریدورهای بینالمللی و منطقهای خارجازمسیر ایران متمرکز میباشد. نتایج یافتهها نشان میدهد که وضعیت و عملکرد نقاط و شبکههای کریدوری داخل کشور، بهواسطة مسائل زیرساختی، مقررات، امنیتی و لجستیک از شرایط مناسبی برخوردار نیست و با چشمانداز پیشبینیشده، فاصله زیادی دارد. عملکرد کریدورهای بینالمللی و منطقهای گذری از مسیر ایران نیز بهواسطة ارتباط نزدیک با شرایط زیرساختی، مقررات، امنیت و لجستیک شبکههای ترانزیتی داخل کشور، از عملکرد قابلقبولی برخوردار نبوده است. رقابت قدرتهای جهانی با همدیگر (اروپا، چین، روسیه، آمریکا و هند) و قدرتهای منطقهای (ایران، پاکستان، کشورهای حاشیه جنوب خلیجفارس، اسرائیل، ترکیه) جهت تصاحب فرصتهای ژئواکونومیکی، ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی، باعث ازدسترفتن فرصتها و کمرنگشدن ظرفیتهای کریدوری ایران در این بخش شده است.