ایران و کریدورهای ترانزیتی اوراسیا؛ رویای موقعیت یا واقعیت های ژئوپلتیکی

نویسندگان

1 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

doi
10.22059/jhgr.2025.380320.1008722
چکیده

رقابت کشورهای جهان در قرارگیری در مسیرها و کریدورهای مبادلات تجاری و انرژی از اهمیت روزافزونی در مناسبات ژئوپلیتیکی بازیگران بین­المللی در سطوح جهانی و منطقه­ای برخوردار می­باشد. نقش کانونی و محوری ایران در اتصال و پیوند بین کشورهای واقع در دو قاره مهم آسیا و اروپا و اطلاق هارتلند کریدوری جهان به آن، با چالش­ها و موانع متعددی در بعد ملی، منطقه­ای و جهانی مواجه می­باشد. براین‌اساس، هدف این مطالعه، بررسی چالش­ها و مسائل داخلی ایران برای قرارگیری در مسیر کریدورهای بین­المللی از یک‌سو و موانع ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی منطقه­ای و بین­المللی فراروی ایران دراین‌ارتباط می­باشد. روش مطالعه مبتنی بر توصیف و تحلیل می­باشد. یافته­های پژوهش در سه بخش وضعیت و عملکرد نقاط و شبکه­های کریدوری داخل کشور، کریدورهای بین­المللی و منطقه­ای گذری از مسیر ایران و درنهایت، کریدورهای بین­المللی و منطقه­ای خارج‌ازمسیر ایران متمرکز می­باشد. نتایج یافته­ها نشان می­دهد که وضعیت و عملکرد نقاط و شبکه­های کریدوری داخل کشور، به‌واسطة مسائل زیرساختی، مقررات، امنیتی و لجستیک از شرایط مناسبی برخوردار نیست و با چشم­انداز پیش‌بینی‌شده، فاصله زیادی دارد. عملکرد کریدورهای بین­المللی و منطقه­ای گذری از مسیر ایران نیز به‌واسطة ارتباط نزدیک با شرایط زیرساختی، مقررات، امنیت و لجستیک شبکه­های ترانزیتی داخل کشور، از عملکرد قابل‌قبولی برخوردار نبوده است. رقابت قدرت‌های جهانی با همدیگر (اروپا، چین، روسیه، آمریکا و هند) و قدرت‌های منطقه­ای (ایران، پاکستان، کشورهای حاشیه جنوب خلیج­فارس، اسرائیل، ترکیه) جهت تصاحب فرصت‌های ژئواکونومیکی، ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی، باعث ازدست‌رفتن فرصت‌ها و کم‌رنگ‌شدن ظرفیت‌های کریدوری ایران در این بخش شده است.